چهارشنبه, 09 فروردين 1396  

لربلاگها و کانالهای تلگرام

زه آسُن اَل گُدشتین شیرپیایل(از افق ها گذشتین شیرمردان مرد)وه افتوهم تنا...
رونمایی از کتاب «جامعه شناسی مسجد سلیمان»اثر: دکتر بهروز مرادی | نشر...
مقاله "سیمای زن در شعر شاعران زن لرستانی"نویسندگان: دکتر طاهره صادقی...
مقاله کشتار لُرها به دست قشون رضا شاه بیانگر اسناد و مدارک معتبر کشتار...
ﺮ ﺭﻭﺯ ﻓﺎﺯﻫﺎﯼ ﻫﺸﺖ ﻭ ﻧﻪ ﻣﻴﺎﺩﻳﻦ ﮔﺎﺯ ﭘﺎﺭﺱ ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽ ﻳﺎﺑﻨﺪ ﻭ ﻣﻦ ﻫﻨﻮﺯ...

مطالب اتفاقی

تمدن-7000-ساله-قوم-لر-در-شوش،-ثبت-جهانی-شد
  تمدن هفت هزار ساله ی قوم لر در شوش، که در قالب تمدن ایلام باستان یکی از...
تلاش-مشترک-حسن‌خان-فیلی-اسدخان-بختیاروند-بازپس‌گیری-قلمرو-سنتی-لرها-در-بین‌النهرین
  اسدخان بختیاروند و حسن‌خان فيلي، شاهزاده دولتشاه را در این لشکرکشي...
ی-رشته-ادبیات-بومی-به-عنوان-یک-واحد-عمومی-در-این-دانشگاه-ضروری-است
  رئیس دانشگاه لرستان:  چنانچه درس موردنظر فاقد سرفصل باشد باید سرفصل...
 

از کله باد تا زله باد: در آستانه دومین همایش کله باد: تصحیح یک اشتباه تاریخی در خوانش ادبیات لرستان

غلامرضا مهرآموز /

هنگامی که مردم ما  به ستاره بامداد «زل روز» و به عطارد« آساره زله»  گفته اند این زل بودن و  زمختی کنایه از درخشش و پرنوری آنها در بین دیگر اجرام آسمانی شب است. به خاطر خشونت و تندی آن باد پاییزی است که در لرستان آن رازله­باد نامیده اند. زله ­باد آنتی­تز کله ­باد است.

 

در همین زمینه:

از کله باد تا زله باد: مباحثه ای درباره تلفظ صحیح یک واژه در ادبیات بومی لرستان

 

 

از کله باد تا زله باد: در آستانه دومین همایش کله باد: تصحیح یک اشتباه تاریخی در خوانش ادبیات لرستان

غلامرضا مهرآموز

از کله ­باد می گویند  نام  منظومه ای معروف از ملاحقعلی سیاهپوش شاعر نامدار لک­ زبان و شاعرانی  یگر.

متأسفانه  تلفظ مألوف آن این روزها کَلَه­ .باد(kallabad) شده  است و این تلفظ غلط که خود مبتنی بر یک درک غلط و همچنین بیخبری ازیکی از  انگاره­ های فرهنگی لرستان است  تا جایی  پیش رفته است که نشانی  سایتی هم که با این نام متعلق به همایش ادبیات بومی لرستان است Kallabad.ir  می باشد.

سابقه  این تلفظ و خوانش غلط به  چند  دهه پیش می رسد. یکی از خوانندگان لرستان در اجرای معروف  خود  این کلمه را به اشتباه  چنین تلفظ کرد: کّلَه ­باد خیزان  کله­ باد  خیزان... و خیلی­ ها  هم بی خبر از همه­ جا این تلفظ را پذیرفتند. یک روز شخصی که خود را واجد معلومات در ادبیات لرستان  و به ویژه ادبیات لکی به شمار می آورد وجه تسمیه  این کلمه را برای جمعی چنین  بیان می کرد که« کله ­باد بخاطر این نامگذاری شده است که بادی است که صبحگاه برمی­خیزد و کله می­کند»! بگذریم.

راستی پس تلفظ واقعی این کلمه چیست و تلفظ اشتباه آن چقدر ما را از درک مفهوم آن و یکی از  انگاره­ های فرهنگی لرستان دور نگه­ می­دارد؟ نسل ما چقدر از درک عقبه فرهنگی خود عاجز و عقب مانده است؟

در لرستان چندین باد معروف بوده است که از آن جمله می­توان به  باد شَمال، بادیله (بادگیژه) ، کله­باد و زلَه­ باد اشاره کرد. بنابر نظر اردشیر سگوند (1371) پژوهشگر اندیمشکی در مقاله­ای در این خصوص که در  مجله اطلاعات  هفتگی  منتشر شد نیز  دو باد در فرهنگ مردم لرستان بسیار مشهور بوده  است کله­باد یا باد ملایم که باد بهاری است و زله­باد یا باد خشن که باد پاییزی است. اما تلفظ اصلی کله­باد    kollabad   می باشد      با لامی که در رسم­الخط لور لام دونقطه­دار و در رسم­الخط پاپِریک لام یایی نامیده شده است.

از لحاظ لغوی  کله­باد  از دو بخش کل (= کُند، ملایم) و باد تشکیل شده است و به همین خاطر باد بهاری را کله­باد نامیده اند که وزش آن با ملایمت و ملاطفت جان نوازی همراه بوده است.

هانای کله­باد باد بهاران       ولیعهد وشت وکیل واران

واژه کل /koll/ در لکی، مینجایی و بختیاری به معنای کُـند است ( در مقابل تیز)، درلهجه شیرازی نیز به همین معناست یک ضرب المثل شیرازی به کنایه  می گوید:

                همه کارام آراسته    داسِ کُلُم بی­دسته

در مقابل، زله­باد (zellabad) باد پاییزی است زله­باد از دو واژه  زل+باد تشکیل شده است. زل یعنی زرنگ، زمخت و چابک. هنگامی که مردم ما  به ستاره بامداد «زل روز» و به عطارد« آساره زله»  گفته اند این زل بودن و  زمختی کنایه از درخشش و پرنوری آنها در بین دیگر اجرام آسمانی شب است. به خاطر خشونت و تندی آن باد پاییزی است که در لرستان آن را زله­باد نامیده اند. زله­باد آنتی­تز کله­باد است.

اگر از لحاظ تطبیقی مقایسه شود کله­باد معادل  باد Boreas  در غرب و زله­باد همتای  باد  Zephyr می­باشد که پرسی بی شلی در شاهکار خود در ادبیات انگلیسی  آن را « باد وحشی غرب» (West Wild Wind) خوانده است.

سرزمین لرستان به دلیل طبیعت ناب آن- هنگامی که خبر از این خشکسالی های مزمن و غم انگیز نبوده است- همواره تاختگاه بادهای مختلفی بوده است و  وصف این بادها از اقتضائات زندگی مردم در چنین طبیعتی  بوده است و تبعا  در چنین فرهنگی عشق  به سرودن بادنامه ها در سینه شاعران نیز برافروخته می شده است.

در یک بیت فولکلوریک  از لری مینجایی  دعای مادری را می بینیم که   پاییزگاهان  بر بالین فرزند نوزاد خود می سراید:

ورکرده دوش زله­با  ورکرده دوش زله­با

موئن تا روز هفتا سر وه ولات شیوَنَــه

داریان د ریـشـه  کَـــنَـه

دعـا مـه هـئ وه گیـره  

       رولـه هیشکَـــه نمیــــرَه

همچنین کله­باد و زله­باد را کله­با و زله­با ( در مینجایی) و کله­وا و زله­وا ( در لکی)  می­گفته­اند. نگارنده  در سال 1386 با الهام از  شاهکارهای ملاحقعلی و پر سی بی شلی منظومه ای با نام  زله­باد در تکمیل این بادنامه ها و تلاش جهت به فراموشی سپرده نشدن این انگاره­ها سروده است.

منابع:

اردشیر سگوند (1371)،بادها در فرهنگ مردم لر، مجله اطلاعات فرهنگی

غلامرضا مهرآموز، فرهنگ  لری مینجایی پاپریک

The Norton Anthology of English Literature

 

برگفته از: راهی برای زیستن

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 س.ف 1392-05-27 07:44
بسیار جالب و آموزنده و قابل تامل بود تشکر جناب مهر آموز
 
 
#2 رهدار 1392-05-27 12:06
درود بر استاد مهرآموز بزرگوار
ابتدا بر آنچه بر کله باد می گفتند زیاد برایم قابل هضم نبود و بیگانه نمایی آن خیلی آشکار بود ولی به خودم می قبولاندم که شاید در لر منیجایی این چنین باشد استاد مهرآموز عزیز ! همانطوری که تلفنی قبلن در این خصوص صحبت کردیم گفته های جنابعالی مورد تایید است چناکه زل و زل و زنده یعنی زبل و زرنگ و روشن در مقابل کُل یعنی کوتاه و کُند( نابُر) در بختیاری زیاد آمده مثلن " زون کل " زبان کوتاه در سخن گفتن و سکوت کردن / کارد کله / کُله مار نوعی مار های افعی کوتاه و خطر ناک / کُله چیر / دیوارهای کوتاه سنگچین موقت / بندکُله بند کوتاه /دم کُله و دین کُل و... دهها واژه ترکیبی در زبان لری می توان دنبال کرد .
 
 
#3 محمد نعمتی 1392-05-27 19:16
احسنت بر اقای مهراموز.گاهی هنگام شنیدن ترانه ی کله باد در مورد وجه تسمیه این لغت هرچه فکر میکردم به نتیجه ی درست و قابل هضمی نمی رسیدم....تحلیل منطقی این مقاله بنده رو مجاب کرد که تلفظ kola bad به احتمال قوی صحیح تر از kala badهست....
 
 
#4 jr 1392-05-30 00:05
جناب برادر ارجمند آقای مهرآموز ضمن عرض خسته نباشی وارج نهادن به زحمات شما اینجانب در وب لاگ ( mirnoroz.blogfa .com)مطلبی در رابطه این مطلب شما درج نموده ام امید است ضمن اینکه این برادرت را ببخشید حتما آن مطلب را از نظر ملارک بگذرانید ممنونم.
 
 
#5 مهرآموز 1392-05-30 01:45
سلام جناب رشیدی بزرگوار
با تشکر مقاله انتقادی جنابعالی را خواندم و از آن بهره بردم. پاسخ به آن هم بصورت کامنت در وبلاگ جنابتان و هم بصورت یک مقاله در وبلاگ اینجانب به نشانی www.zistrah.blogfa.com منتشر شد.
 
 
#6 پسر کوهستان 1392-06-01 23:56
من در یکی از آهنگ های استاد نادری شنیدم کله باد خیزان .... آیا خیزش را می توان به یک کَله باد یا نسیم نسبت داد؟ بعید است.
 

چهارشنبه سوری و نوروز در میان لُر های لیراوی

 

 محسن خواجه گیری /
تحویل سال و کریسمس مسیحیان پیرمردی به نام بابا نوئل می آید و در ایران در نوروز پیرمردی به نام عمو نوروز می آید ولی در لیراوی پیرزنی به نام دی نوروزو به همه خانه ها سر می زند.

مهریه ای از جنس " تو را مینویسم سرزمینم "

 

 نشریه فرهنگی اجتماعی لور /
 مصطفی کاویار و زینب عطایی زوج لُر تبار ( مینجایی و لک ) که اصالتی نهاوندی دارند و  همچنین جزو عوامل اجرایی جشنواره ی فرهنگی قوم لُر هستند ...

ویژه نامه دومین جشنواره فرهنگی قوم لُر با همکاری نشریه لور

 

 نشریه اینترنتی لور /
به دنبال استقبال پر شور همتباران در سال گذشته دومین جشنواره فرهنگی قوم لُر در روز های 16 - 17 اسفند ماه 1395 در دانشگاه تهران برگزار میشود.

از هتاکی به مردم لُر تا پوزش طلبی های همیشگی / لُر کیست ؟

 

محسن خواجه گیری لیراوی /
محتوای کلیپی که اخیرا در فضای مجازی منتشر شده است حاکی از آن است که حسن ریوندی و محمود شهریاری مجری های سابق رادیو و تلویزیون پا را از دایره اخلاق بیرون نهاده و گناهی نا بخشودنی در حق جامعه لُر کرده اند.

نقش میراث فرهنگی مادّی در توسعه استان لرستان

  

 محمد میرزایی رشنو، محمد محمدی اصل /

بی شک میراث فرهنگی از مهمترین منابع ایجاد انگیزه های هنری می باشد، زمانی که یک لُر در هر جای دنیا به یک اثر تاریخی لُری که ریشه در این مرز و بوم دارد نگاه می کند ...

به اختلاف افکنی در بختیاری پایان داده شود !

 

ابوالفضل بابادی شوراب /
 با مطالعه تاریخ مردم بختیاری به ستم هایی که روزگار و دست های او که در  قامت زور بر آنها روا داشته برمی خوریم.

دکتر کزازی : باباطاهر همدانی لُر لک زبان است

 

تهیه و تنظیم گزارش: رضا حسنوند /
در اينكه بابا طاهر همداني است لر است و لك است چند و چون فراوان است اما تحقيقات نشان ميدهد كه او لر لك زبان بوده است. 

برنامه، جهت و هویت مدرن لر : گفتار سوم تاریخ لُر چراغ راه آینده

 

شیخ جهانگیر محمودی /
 برای آغاز درباره تاریخ لر با نگرش مترقیانه نیاز است که اندکی ازهویت دینی وملی این قوم یاد کنیم.مردم لر ازشاخه ها ی مختلف ازپیروان صدیق وپاک شیعه اثنی عشری هستند.

روحانی لُر ها را دوست ندارد !

 

 علیرضا کرمی، اهواز /
 بعد از گذشت قریب به چهارسال از ریاست جمهوری روحانی ، برنامه سفر  اخیر ایشان به خوزستان نشان داد که همچنان رفتار آزار دهنده دولت  روحانی با لر زبانان استمرار دارد.

آموختن زبان مادری هم، «حق مسلم ماست»

 

  محسن کرامتی مقدم /
۲۱ فوریه (۳ اسفند) از طرف سازمان یونسکو به عنوان روز جهانی زبان مادری نامگذاری شده‌است.

حق خرم آباد، حق به خرم آباد

 

 / روزبه کلانتری
به عنوان لُری که در خارج از خرموئه (خرم‌آباد) و خارج از استان لرستان زندگی می‌کند، باید اشاره کنم صحبت از این شهر برای من دارای وجوه متضادی است؛

به مناسبت چهلمین روز درگذشت شادروان علیراست کمالوند

 

مهدی ویس­ کرمی/

نگاهی به منش و سبک زندگی هنرمندان مردمی مانند مرحوم «علیراست کمالوند» نشان می‌دهد که این هنرمندان براستی شایسته‌ی عنوان «هنرمند مردمی» به شمار می‌روند، چراکه هیچگاه نه خود و نه هنرشان جدای از عامه­ مردم نبوده‌اند.

یادداشتی به مناسبت زادروز استاد ایرج رحمانپور

 

 علی باجلان /
 اکنون شصت سال از عمرش می گذرد بزرگمردی که صدایش صدای هزاران  سال تاریخ پر رمز و راز و پر سوز و گداز و پر از اشک و لبخندِ لرستان بزرگ  است ...

شوراهای شهر؛ نهادی اجتماعی یا سیاسی / گزارشی از یک بحث تلگرامی

 

 مجتبی ترکارانی /
 موضوع بحث: شوراهای شهر؛ نهادی اجتماعی یا سیاسی، 
کارشناس:  مجتبی ترکارنی (دکترای جامعه شناسی توسعه) دوشنبه در گروه مجازی  «خرم آباد از منظر رنامه ریزی شهری»

شول نام یکی از قدیمی ترین طوایف سرزمین لر

 

محسن خواجه گیری /
در سراسر سرزمین لر روستاها ، طوایف و اماکنی به نام شول وجود دارد، شول حیات داوود در شهرستان گناوه استان بوشهر ، شول پسکون در دهستان وحدتیه شهرستان دشتستان استان بوشهر (خلیفه زاده 36)، 

لُرستان؛ از بوم گرایی لتعارفوا تا بوم گرایی لتجاهلوا

 

ابراهیم خدایی /
همان طور که تمرکزگرایی با نادیده گرفتن و نابود کردن تفاوت های محلّی به ظلم و محروم شدن گروهی از حقوق خود می انجامید، بوم گرایی لتجاهلوا نیز خدمتی به این مردم و مناطق نخواهد کرد.

اشتراکات جامعه لُر از بوشهر تا شمالی ترین نقطه لُرستان فِیلی !

 

محسن خواجه گیری /
از جنوبی ترین تا شمالی ترین نقطه سرزمین لر چنان اشتراکاتی وجود دارد که هر اهل دقتی که وارد این خاک شود متوجه یکی بودن مردم این سرزمین می شود

 

تازه ها

گزارش-شب-شعر-بهارونه-لیراوی    شب شعر بهارونه لیراوی شب هفتم فروردین در روستای بنه احمد لیراوی برگزار گردید، لازم به ذکر است قرار بود این...
نام-خیران-چهارمحال-و-بختیاری-بر-تارک-کشور-ماندگار-شد  استاندار چهارمحال و بختیاری گفت: نام خیران این استان بر تارک کشور ماندگار شده است. قاسم سلیمانی دشتکی روز...
آیین-نکوداشت-حاج-قربانعلی-رئیسی-دهکردی  با توجه به اجرای افزون بر 30 پروژه مهم خیری از سوی جناب آقای حاج قربانعلی رئیسی دهکردی در نقاط مختلف...
برگزاری-جشنواره-فرهنگی-قوم-لر-در-دانشگاه-تهران  تیم برگزاری جشنواره فرهنگی – دانشجویی قوم بزرگ لر بعد از برگزاری موفق نخستین جشنواره که اردیبهشت ماه سال جاری...
فهمیده-ام-برای-چه-ما-خاک-میخوریم  فهميده ام براي چه ما خاک مي خوريماز بي عدالتي همه جا خاک مي خوريمرحمت به آنکه مجلسمان را به توپ بستمشروطه...

لکی

  هنی هم یه گِل سر بارئو دیارکدخدا مردون ، شیر لر تبارهماورد یل شهنامه...
مه بیمارم گنه حالم بپرسین؟حوالی ئی درمالم بپرسین؟منی نه تادمامردن...

بختیاری

«-دَم-دَمِ-صُو-»
    دَس وُ لَو قُلف وِ یَک  آرمونا لَوٍ گور  مُو هِدُم چی...
شعر-کارون-به-زوون-لری-بختیاری
  کارون ! تو دونی خوزیا نون کور نیدِن تا چه رسه ، اَوکوری و ُ رُ نون...

جنوبی

خین-جگر
چه ایخوم سروسامون بگرم، سرنیسی             بال و پر، تا دمِ دالون بگرم، پر...
متل-شماره۰۰۱-جلد-اول-متل-درمتلسرای-ملا-عبدل
   متلسرای ملا عبدل نریمیسا/متل هایی به زبان لری بهمئی   متل...

مینجایی

  سکندر ور پات , دولا بیهغرورش و دس تو آلا بیه د خرمآوه تا بختیاری...
باید قلم آورده و در خون جگر زدیکبار دگر دست به یک خلق اثر زدبا قوم لرم در...