پنج شنبه, 05 اسفند 1395  

لربلاگها و کانالهای تلگرام

زه آسُن اَل گُدشتین شیرپیایل(از افق ها گذشتین شیرمردان مرد)وه افتوهم تنا...
رونمایی از کتاب «جامعه شناسی مسجد سلیمان»اثر: دکتر بهروز مرادی | نشر...
مقاله "سیمای زن در شعر شاعران زن لرستانی"نویسندگان: دکتر طاهره صادقی...
مقاله کشتار لُرها به دست قشون رضا شاه بیانگر اسناد و مدارک معتبر کشتار...
ﺮ ﺭﻭﺯ ﻓﺎﺯﻫﺎﯼ ﻫﺸﺖ ﻭ ﻧﻪ ﻣﻴﺎﺩﻳﻦ ﮔﺎﺯ ﭘﺎﺭﺱ ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﯽ ﻳﺎﺑﻨﺪ ﻭ ﻣﻦ ﻫﻨﻮﺯ...

مطالب اتفاقی

ایثار-درس-آخرین-درس-معلم-لرستانی-قومی-که-هیچ-سهمی-از-رسانه‌ی-ملی-ندارد
  مهدی ویس‌کرمی/ غرض از قلمی کردن این سطور، عرض احترامی به محضر معلم...
زبان-قوم-بختیاری-کهن-تر-از-پارسی-است-و-ریشه-متفاوتی-دارد
  بهمن کیهان بختیار / «زاگرس نشین» یعنی چه؟ چرا فقط به لرها اینگونه...
 رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی پلدختر از برگزاری چهارمین جشنواره استانی...
رابطه-ی-رشد-شهر-نشینی-با-رشد-هویت-گریزی-در-مناطق-لرنشین
  عیسی قائدرحمت /  ورق برگشت و ثروت و رفاه در شهرها شكوفا شد و همين ثروت...
هفت-دقیقه-سکوت-به-احترام-شیر-کو-بیکس
 سامان فرجی بیرگانی/ من شيركو را دوست مي داشتم نه بخاطر آنكه شاعري مشهور...
 

از کله باد تا زله باد: در آستانه دومین همایش کله باد: تصحیح یک اشتباه تاریخی در خوانش ادبیات لرستان

غلامرضا مهرآموز /

هنگامی که مردم ما  به ستاره بامداد «زل روز» و به عطارد« آساره زله»  گفته اند این زل بودن و  زمختی کنایه از درخشش و پرنوری آنها در بین دیگر اجرام آسمانی شب است. به خاطر خشونت و تندی آن باد پاییزی است که در لرستان آن رازله­باد نامیده اند. زله ­باد آنتی­تز کله ­باد است.

 

در همین زمینه:

از کله باد تا زله باد: مباحثه ای درباره تلفظ صحیح یک واژه در ادبیات بومی لرستان

 

 

از کله باد تا زله باد: در آستانه دومین همایش کله باد: تصحیح یک اشتباه تاریخی در خوانش ادبیات لرستان

غلامرضا مهرآموز

از کله ­باد می گویند  نام  منظومه ای معروف از ملاحقعلی سیاهپوش شاعر نامدار لک­ زبان و شاعرانی  یگر.

متأسفانه  تلفظ مألوف آن این روزها کَلَه­ .باد(kallabad) شده  است و این تلفظ غلط که خود مبتنی بر یک درک غلط و همچنین بیخبری ازیکی از  انگاره­ های فرهنگی لرستان است  تا جایی  پیش رفته است که نشانی  سایتی هم که با این نام متعلق به همایش ادبیات بومی لرستان است Kallabad.ir  می باشد.

سابقه  این تلفظ و خوانش غلط به  چند  دهه پیش می رسد. یکی از خوانندگان لرستان در اجرای معروف  خود  این کلمه را به اشتباه  چنین تلفظ کرد: کّلَه ­باد خیزان  کله­ باد  خیزان... و خیلی­ ها  هم بی خبر از همه­ جا این تلفظ را پذیرفتند. یک روز شخصی که خود را واجد معلومات در ادبیات لرستان  و به ویژه ادبیات لکی به شمار می آورد وجه تسمیه  این کلمه را برای جمعی چنین  بیان می کرد که« کله ­باد بخاطر این نامگذاری شده است که بادی است که صبحگاه برمی­خیزد و کله می­کند»! بگذریم.

راستی پس تلفظ واقعی این کلمه چیست و تلفظ اشتباه آن چقدر ما را از درک مفهوم آن و یکی از  انگاره­ های فرهنگی لرستان دور نگه­ می­دارد؟ نسل ما چقدر از درک عقبه فرهنگی خود عاجز و عقب مانده است؟

در لرستان چندین باد معروف بوده است که از آن جمله می­توان به  باد شَمال، بادیله (بادگیژه) ، کله­باد و زلَه­ باد اشاره کرد. بنابر نظر اردشیر سگوند (1371) پژوهشگر اندیمشکی در مقاله­ای در این خصوص که در  مجله اطلاعات  هفتگی  منتشر شد نیز  دو باد در فرهنگ مردم لرستان بسیار مشهور بوده  است کله­باد یا باد ملایم که باد بهاری است و زله­باد یا باد خشن که باد پاییزی است. اما تلفظ اصلی کله­باد    kollabad   می باشد      با لامی که در رسم­الخط لور لام دونقطه­دار و در رسم­الخط پاپِریک لام یایی نامیده شده است.

از لحاظ لغوی  کله­باد  از دو بخش کل (= کُند، ملایم) و باد تشکیل شده است و به همین خاطر باد بهاری را کله­باد نامیده اند که وزش آن با ملایمت و ملاطفت جان نوازی همراه بوده است.

هانای کله­باد باد بهاران       ولیعهد وشت وکیل واران

واژه کل /koll/ در لکی، مینجایی و بختیاری به معنای کُـند است ( در مقابل تیز)، درلهجه شیرازی نیز به همین معناست یک ضرب المثل شیرازی به کنایه  می گوید:

                همه کارام آراسته    داسِ کُلُم بی­دسته

در مقابل، زله­باد (zellabad) باد پاییزی است زله­باد از دو واژه  زل+باد تشکیل شده است. زل یعنی زرنگ، زمخت و چابک. هنگامی که مردم ما  به ستاره بامداد «زل روز» و به عطارد« آساره زله»  گفته اند این زل بودن و  زمختی کنایه از درخشش و پرنوری آنها در بین دیگر اجرام آسمانی شب است. به خاطر خشونت و تندی آن باد پاییزی است که در لرستان آن را زله­باد نامیده اند. زله­باد آنتی­تز کله­باد است.

اگر از لحاظ تطبیقی مقایسه شود کله­باد معادل  باد Boreas  در غرب و زله­باد همتای  باد  Zephyr می­باشد که پرسی بی شلی در شاهکار خود در ادبیات انگلیسی  آن را « باد وحشی غرب» (West Wild Wind) خوانده است.

سرزمین لرستان به دلیل طبیعت ناب آن- هنگامی که خبر از این خشکسالی های مزمن و غم انگیز نبوده است- همواره تاختگاه بادهای مختلفی بوده است و  وصف این بادها از اقتضائات زندگی مردم در چنین طبیعتی  بوده است و تبعا  در چنین فرهنگی عشق  به سرودن بادنامه ها در سینه شاعران نیز برافروخته می شده است.

در یک بیت فولکلوریک  از لری مینجایی  دعای مادری را می بینیم که   پاییزگاهان  بر بالین فرزند نوزاد خود می سراید:

ورکرده دوش زله­با  ورکرده دوش زله­با

موئن تا روز هفتا سر وه ولات شیوَنَــه

داریان د ریـشـه  کَـــنَـه

دعـا مـه هـئ وه گیـره  

       رولـه هیشکَـــه نمیــــرَه

همچنین کله­باد و زله­باد را کله­با و زله­با ( در مینجایی) و کله­وا و زله­وا ( در لکی)  می­گفته­اند. نگارنده  در سال 1386 با الهام از  شاهکارهای ملاحقعلی و پر سی بی شلی منظومه ای با نام  زله­باد در تکمیل این بادنامه ها و تلاش جهت به فراموشی سپرده نشدن این انگاره­ها سروده است.

منابع:

اردشیر سگوند (1371)،بادها در فرهنگ مردم لر، مجله اطلاعات فرهنگی

غلامرضا مهرآموز، فرهنگ  لری مینجایی پاپریک

The Norton Anthology of English Literature

 

برگفته از: راهی برای زیستن

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 س.ف 1392-05-27 07:44
بسیار جالب و آموزنده و قابل تامل بود تشکر جناب مهر آموز
 
 
#2 رهدار 1392-05-27 12:06
درود بر استاد مهرآموز بزرگوار
ابتدا بر آنچه بر کله باد می گفتند زیاد برایم قابل هضم نبود و بیگانه نمایی آن خیلی آشکار بود ولی به خودم می قبولاندم که شاید در لر منیجایی این چنین باشد استاد مهرآموز عزیز ! همانطوری که تلفنی قبلن در این خصوص صحبت کردیم گفته های جنابعالی مورد تایید است چناکه زل و زل و زنده یعنی زبل و زرنگ و روشن در مقابل کُل یعنی کوتاه و کُند( نابُر) در بختیاری زیاد آمده مثلن " زون کل " زبان کوتاه در سخن گفتن و سکوت کردن / کارد کله / کُله مار نوعی مار های افعی کوتاه و خطر ناک / کُله چیر / دیوارهای کوتاه سنگچین موقت / بندکُله بند کوتاه /دم کُله و دین کُل و... دهها واژه ترکیبی در زبان لری می توان دنبال کرد .
 
 
#3 محمد نعمتی 1392-05-27 19:16
احسنت بر اقای مهراموز.گاهی هنگام شنیدن ترانه ی کله باد در مورد وجه تسمیه این لغت هرچه فکر میکردم به نتیجه ی درست و قابل هضمی نمی رسیدم....تحلیل منطقی این مقاله بنده رو مجاب کرد که تلفظ kola bad به احتمال قوی صحیح تر از kala badهست....
 
 
#4 jr 1392-05-30 00:05
جناب برادر ارجمند آقای مهرآموز ضمن عرض خسته نباشی وارج نهادن به زحمات شما اینجانب در وب لاگ ( mirnoroz.blogfa .com)مطلبی در رابطه این مطلب شما درج نموده ام امید است ضمن اینکه این برادرت را ببخشید حتما آن مطلب را از نظر ملارک بگذرانید ممنونم.
 
 
#5 مهرآموز 1392-05-30 01:45
سلام جناب رشیدی بزرگوار
با تشکر مقاله انتقادی جنابعالی را خواندم و از آن بهره بردم. پاسخ به آن هم بصورت کامنت در وبلاگ جنابتان و هم بصورت یک مقاله در وبلاگ اینجانب به نشانی www.zistrah.blogfa.com منتشر شد.
 
 
#6 پسر کوهستان 1392-06-01 23:56
من در یکی از آهنگ های استاد نادری شنیدم کله باد خیزان .... آیا خیزش را می توان به یک کَله باد یا نسیم نسبت داد؟ بعید است.
 

آموختن زبان مادری هم، «حق مسلم ماست»

 

  محسن کرامتی مقدم /
۲۱ فوریه (۳ اسفند) از طرف سازمان یونسکو به عنوان روز جهانی زبان مادری نامگذاری شده‌است.

شعری به مناسبت روز جهانی زبان مادری

 

 / رضا جهانی نهاوندی
ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﯾﻮﻧﺴﮑﻮ ﺭﻭﺯ ۲۱ ﻓﻮﺭﯾﻪ ﺭﺍ ﺭﻭﺯ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎﺩﺭﯼ ﻧﺎﻡﮔﺬﺍﺭﯼ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺯﺑﺎنی که ﺑﺎﺯﺗﺎﺏ ﺩﻫﻨﺪﻩ ﯼ ﻓﺮﻫﻨﮓ، و ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﻩﯼ ﻫﻮﯾﺖ کسانی ست که به آن سخن می گویند و مرگ آن برابر با از دست رفتن مجموعه ای از تاریخ و فرهنگ و آداب سخنوران آن است

حق خرم آباد، حق به خرم آباد

 

 / روزبه کلانتری
به عنوان لُری که در خارج از خرموئه (خرم‌آباد) و خارج از استان لرستان زندگی می‌کند، باید اشاره کنم صحبت از این شهر برای من دارای وجوه متضادی است؛

به مناسبت چهلمین روز درگذشت شادروان علیراست کمالوند

 

مهدی ویس­ کرمی/

نگاهی به منش و سبک زندگی هنرمندان مردمی مانند مرحوم «علیراست کمالوند» نشان می‌دهد که این هنرمندان براستی شایسته‌ی عنوان «هنرمند مردمی» به شمار می‌روند، چراکه هیچگاه نه خود و نه هنرشان جدای از عامه­ مردم نبوده‌اند.

یادداشتی به مناسبت زادروز استاد ایرج رحمانپور

 

 علی باجلان /
 اکنون شصت سال از عمرش می گذرد بزرگمردی که صدایش صدای هزاران  سال تاریخ پر رمز و راز و پر سوز و گداز و پر از اشک و لبخندِ لرستان بزرگ  است ...

شوراهای شهر؛ نهادی اجتماعی یا سیاسی / گزارشی از یک بحث تلگرامی

 

 مجتبی ترکارانی /
 موضوع بحث: شوراهای شهر؛ نهادی اجتماعی یا سیاسی، 
کارشناس:  مجتبی ترکارنی (دکترای جامعه شناسی توسعه) دوشنبه در گروه مجازی  «خرم آباد از منظر رنامه ریزی شهری»

عیسی قائدرحمت به سوگ پدر نشست !

 

نشریه فرهنگی اجتماعی لور /
عیسی قائدرحمت نویسنده و پژوهشگر لُر شناس و عضو شورای نویسندگان نشریه لور عزادار شد.

شول نام یکی از قدیمی ترین طوایف سرزمین لر

 

محسن خواجه گیری /
در سراسر سرزمین لر روستاها ، طوایف و اماکنی به نام شول وجود دارد، شول حیات داوود در شهرستان گناوه استان بوشهر ، شول پسکون در دهستان وحدتیه شهرستان دشتستان استان بوشهر (خلیفه زاده 36)، 

لُرستان؛ از بوم گرایی لتعارفوا تا بوم گرایی لتجاهلوا

 

ابراهیم خدایی /
همان طور که تمرکزگرایی با نادیده گرفتن و نابود کردن تفاوت های محلّی به ظلم و محروم شدن گروهی از حقوق خود می انجامید، بوم گرایی لتجاهلوا نیز خدمتی به این مردم و مناطق نخواهد کرد.

اشتراکات جامعه لُر از بوشهر تا شمالی ترین نقطه لُرستان فِیلی !

 

محسن خواجه گیری /
از جنوبی ترین تا شمالی ترین نقطه سرزمین لر چنان اشتراکاتی وجود دارد که هر اهل دقتی که وارد این خاک شود متوجه یکی بودن مردم این سرزمین می شود

کاویانی چگنی، قوم بختیاری و سنّت حسنه پرداختن فعالان شاخه های مختلف لُر به یکدیگر

 

 کتاب «مردم شناسی قوم بختیاری» تألیف آقای حمیدرضا کاویانی چگنی در دیماه امسال توسط انتشارات آرون به چاپ رسید و روانه بازار شد. این کتاب در قطع وزیری، در 318 صفحه ، مصور و دارای نه فصل است.

جامعه لُر تاوان کدام گناه نکرده را میدهد ؟ / دلنوشته یک روحانی دردمند

 

سید احمد موسوی /
سالهاست که مردم لرستان و خرم آباد سرلوحه صلابت و از جان گذشتگی برای خاک و میهن بودند و هستند در تمام میادین حساس و سخت روحیه ی از خود گذشتگی این مردم برای همه اقوام مثال زدنی بوده و هست.

مرگ خاموش یکی از فعالان فرهنگی و اجتماعی لُر/ ایل هداوند به سوگ نشست!

 

کوروش از کسانی بود که در هر اتفاق مربوط به لُر و لُرستان همواره حضوری همراه با دغدغه مندی و از خودگذشتی داشت، از فعالیت های شبانه روزی اش در...

فرج علی پور: فرهنگ لرستان فیلی «ﺭﻧﮕﻴﻦﮐﻤﺎﻧﯽ ﺍﺯ ﻧﻮﺍﻫﺎ و ﻣلودی‌ها» است

 

من سال‌هاست که در کنسرت‌هایم موسیقی اغلب نواحی لرنشین را می‌نوازم و می‌خوانم اما این بار متفاوت خواهد بود و فرزندانم که سرپرست گروه و تنظیم کننده قطعات هستند برای ...

فال تری ترالی در فرهنگ عامه مردم لُر

 

مختار فیلی/

مردم لر اعتقاد دارند نوزاد تازه متولد شده به واسطه این که از کتم رازناک عدم  به اقلیم وجود آمده است از اسرار نهانخانه غیبی حق باخبراست و به همین دلیل می تواند هر کاری را پیش ...

اتهام واپسگرایی به جنبش قوم یابی لُرها واقعیت نیست، ناشی از ترس است! / گزارشی از یک بحث تلگرامی

 

باید تعریف درستی از مرزهای بوم گرایی با تجزیه طلبی و یکسان سازی بکنیم. جنگ ما با هیچکدام از این دو نباید تعبیر به کمک به دیگری باشد، این ها دو شیطان هستند که به ...

دومین انجمن لرهای مقیم سوئد ثبت شد

 

به گفته بانو سگوند: انجمن فرهنگی-هنری ویرمان (لرهای مقیم مرکز سوئد، در شهرهای اوپسالا و استهکلم) به ثبت رسمی رسید.

 

تازه ها

توزیع-کتاب-مردم-شناسی-قوم-بختیاری  مردم شناسی قوم بختیاریتافیف : حمیدرضا کاویانی چگنی موضوع : معرفی و شناخت آیین ها و باور های سور و سوگ قوم...
بیانیه-استقرار-نظام-شایسته-سالاری-لرستان    مردم شریف و نجیب استان لرستان استاندار ارجمند و مدیران محترم ادارات و دستگاه های دولتی استان...
عرض-تسلیت-سایت-لور-به-همکار-محترممان-جناب-عبدالرضا-قاسمی-سردبیر-پایگاه-یافته  کل من علیها فان و یبقی وجه ربک ذو الجلال و الاکرام  جناب آقای عبدالرضا قاسمی ضایعه درگذشت مادر مهربان و...
بیانیه-کمیته-صیانت-از-آب-استان-چارمهال-و-بختیاری برادر ارجمند جناب آقای مهندس چیت چیان، وزیر محترم نیروبا عدم حمایت از تونل غیرقانونی گلاب، زاینده رود را نجات...
افتخارآفرینی-دانش‌آموزان-ملایری-در-مسابقات-نانو  معاون آموزشی اداره آموزش و پرورش شهرستان ملایر از کسب چهار رتبه توسط دانش‌آموزان ملایری در هفتمین المپیاد...

لکی

  هنی هم یه گِل سر بارئو دیارکدخدا مردون ، شیر لر تبارهماورد یل شهنامه...
مه بیمارم گنه حالم بپرسین؟حوالی ئی درمالم بپرسین؟منی نه تادمامردن...

بختیاری

«-دَم-دَمِ-صُو-»
    دَس وُ لَو قُلف وِ یَک  آرمونا لَوٍ گور  مُو هِدُم چی...
شعر-کارون-به-زوون-لری-بختیاری
  کارون ! تو دونی خوزیا نون کور نیدِن تا چه رسه ، اَوکوری و ُ رُ نون...

جنوبی

خین-جگر
چه ایخوم سروسامون بگرم، سرنیسی             بال و پر، تا دمِ دالون بگرم، پر...
متل-شماره۰۰۱-جلد-اول-متل-درمتلسرای-ملا-عبدل
   متلسرای ملا عبدل نریمیسا/متل هایی به زبان لری بهمئی   متل...

مینجایی

  سکندر ور پات , دولا بیهغرورش و دس تو آلا بیه د خرمآوه تا بختیاری...
باید قلم آورده و در خون جگر زدیکبار دگر دست به یک خلق اثر زدبا قوم لرم در...