شنبه, 27 آبان 1396  

لربلاگها و کانالهای تلگرام

  مادر زليخا از نوادگان عارف واصل و مروج تفكر تشيع، سيد علي سياهپوش در...
  کانال تلگرامی صدای ازنا / رامین دربندی ، هنرمند نامدار و با استعدادی...
  آتنا همت‌پور کودک روشندل خرم‌آبادی، عنوان ویژه جشنواره رضوی را کسب کرد....
  مجری برنامه بر لُر بودن آقای بیرانوند تاکید دارداما شوربختانه فرزند...
زه آسُن اَل گُدشتین شیرپیایل(از افق ها گذشتین شیرمردان مرد)وه افتوهم تنا...

مطالب اتفاقی

به-مناسبت-چهلمین-روز-درگذشت-محمد-قهرمانی-هنرمند-لرستانی
  فرامرز درویشی / محمد عزیزم چهل روز است گاه و بی‌گاه به کوچه باغ عاطفه...
سفرنامه-کردستان-سفر-به-یک-امپراتوری-فرهنگی
  عباس میرهاشمی / کردستان برای لرها محبوب است و افسوس. محبوب از این جهت...
محور-بروجرد-ـ-بغداد-و-مساله-ی-کردستان
  وهاب کریمی / لرهای فیلی نتوانستند در قالب یک اتحادیه ی عشایری، گفتمان...
خوزستان-تک‌صدایی-به-نفع-اینادیده-گرفتن-تنوع-قومی-در-خوزستان-خلاف-مصالح-ملی-است-نقدی-بر-مواضع-روحانی-در-سفر-خوزستانان
  عباس میرهاشمی /  این روزها که از هر کوی و برزن نوای بی‌مرادی چون سیلی...
اصفهان-سهم-بختیاری-در-مشروطه-را-هم-به-کیسه-خود-ریخت
   ایوب محمدی / جریانی که در صد سال گذشته با پرداختن به نقش بختیاری در...
 

از کله باد تا زله باد: در آستانه دومین همایش کله باد: تصحیح یک اشتباه تاریخی در خوانش ادبیات لرستان

غلامرضا مهرآموز /

هنگامی که مردم ما  به ستاره بامداد «زل روز» و به عطارد« آساره زله»  گفته اند این زل بودن و  زمختی کنایه از درخشش و پرنوری آنها در بین دیگر اجرام آسمانی شب است. به خاطر خشونت و تندی آن باد پاییزی است که در لرستان آن رازله­باد نامیده اند. زله ­باد آنتی­تز کله ­باد است.

 

در همین زمینه:

از کله باد تا زله باد: مباحثه ای درباره تلفظ صحیح یک واژه در ادبیات بومی لرستان

 

 

از کله باد تا زله باد: در آستانه دومین همایش کله باد: تصحیح یک اشتباه تاریخی در خوانش ادبیات لرستان

غلامرضا مهرآموز

از کله ­باد می گویند  نام  منظومه ای معروف از ملاحقعلی سیاهپوش شاعر نامدار لک­ زبان و شاعرانی  یگر.

متأسفانه  تلفظ مألوف آن این روزها کَلَه­ .باد(kallabad) شده  است و این تلفظ غلط که خود مبتنی بر یک درک غلط و همچنین بیخبری ازیکی از  انگاره­ های فرهنگی لرستان است  تا جایی  پیش رفته است که نشانی  سایتی هم که با این نام متعلق به همایش ادبیات بومی لرستان است Kallabad.ir  می باشد.

سابقه  این تلفظ و خوانش غلط به  چند  دهه پیش می رسد. یکی از خوانندگان لرستان در اجرای معروف  خود  این کلمه را به اشتباه  چنین تلفظ کرد: کّلَه ­باد خیزان  کله­ باد  خیزان... و خیلی­ ها  هم بی خبر از همه­ جا این تلفظ را پذیرفتند. یک روز شخصی که خود را واجد معلومات در ادبیات لرستان  و به ویژه ادبیات لکی به شمار می آورد وجه تسمیه  این کلمه را برای جمعی چنین  بیان می کرد که« کله ­باد بخاطر این نامگذاری شده است که بادی است که صبحگاه برمی­خیزد و کله می­کند»! بگذریم.

راستی پس تلفظ واقعی این کلمه چیست و تلفظ اشتباه آن چقدر ما را از درک مفهوم آن و یکی از  انگاره­ های فرهنگی لرستان دور نگه­ می­دارد؟ نسل ما چقدر از درک عقبه فرهنگی خود عاجز و عقب مانده است؟

در لرستان چندین باد معروف بوده است که از آن جمله می­توان به  باد شَمال، بادیله (بادگیژه) ، کله­باد و زلَه­ باد اشاره کرد. بنابر نظر اردشیر سگوند (1371) پژوهشگر اندیمشکی در مقاله­ای در این خصوص که در  مجله اطلاعات  هفتگی  منتشر شد نیز  دو باد در فرهنگ مردم لرستان بسیار مشهور بوده  است کله­باد یا باد ملایم که باد بهاری است و زله­باد یا باد خشن که باد پاییزی است. اما تلفظ اصلی کله­باد    kollabad   می باشد      با لامی که در رسم­الخط لور لام دونقطه­دار و در رسم­الخط پاپِریک لام یایی نامیده شده است.

از لحاظ لغوی  کله­باد  از دو بخش کل (= کُند، ملایم) و باد تشکیل شده است و به همین خاطر باد بهاری را کله­باد نامیده اند که وزش آن با ملایمت و ملاطفت جان نوازی همراه بوده است.

هانای کله­باد باد بهاران       ولیعهد وشت وکیل واران

واژه کل /koll/ در لکی، مینجایی و بختیاری به معنای کُـند است ( در مقابل تیز)، درلهجه شیرازی نیز به همین معناست یک ضرب المثل شیرازی به کنایه  می گوید:

                همه کارام آراسته    داسِ کُلُم بی­دسته

در مقابل، زله­باد (zellabad) باد پاییزی است زله­باد از دو واژه  زل+باد تشکیل شده است. زل یعنی زرنگ، زمخت و چابک. هنگامی که مردم ما  به ستاره بامداد «زل روز» و به عطارد« آساره زله»  گفته اند این زل بودن و  زمختی کنایه از درخشش و پرنوری آنها در بین دیگر اجرام آسمانی شب است. به خاطر خشونت و تندی آن باد پاییزی است که در لرستان آن را زله­باد نامیده اند. زله­باد آنتی­تز کله­باد است.

اگر از لحاظ تطبیقی مقایسه شود کله­باد معادل  باد Boreas  در غرب و زله­باد همتای  باد  Zephyr می­باشد که پرسی بی شلی در شاهکار خود در ادبیات انگلیسی  آن را « باد وحشی غرب» (West Wild Wind) خوانده است.

سرزمین لرستان به دلیل طبیعت ناب آن- هنگامی که خبر از این خشکسالی های مزمن و غم انگیز نبوده است- همواره تاختگاه بادهای مختلفی بوده است و  وصف این بادها از اقتضائات زندگی مردم در چنین طبیعتی  بوده است و تبعا  در چنین فرهنگی عشق  به سرودن بادنامه ها در سینه شاعران نیز برافروخته می شده است.

در یک بیت فولکلوریک  از لری مینجایی  دعای مادری را می بینیم که   پاییزگاهان  بر بالین فرزند نوزاد خود می سراید:

ورکرده دوش زله­با  ورکرده دوش زله­با

موئن تا روز هفتا سر وه ولات شیوَنَــه

داریان د ریـشـه  کَـــنَـه

دعـا مـه هـئ وه گیـره  

       رولـه هیشکَـــه نمیــــرَه

همچنین کله­باد و زله­باد را کله­با و زله­با ( در مینجایی) و کله­وا و زله­وا ( در لکی)  می­گفته­اند. نگارنده  در سال 1386 با الهام از  شاهکارهای ملاحقعلی و پر سی بی شلی منظومه ای با نام  زله­باد در تکمیل این بادنامه ها و تلاش جهت به فراموشی سپرده نشدن این انگاره­ها سروده است.

منابع:

اردشیر سگوند (1371)،بادها در فرهنگ مردم لر، مجله اطلاعات فرهنگی

غلامرضا مهرآموز، فرهنگ  لری مینجایی پاپریک

The Norton Anthology of English Literature

 

برگفته از: راهی برای زیستن

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 س.ف 1392-05-27 07:44
بسیار جالب و آموزنده و قابل تامل بود تشکر جناب مهر آموز
 
 
#2 رهدار 1392-05-27 12:06
درود بر استاد مهرآموز بزرگوار
ابتدا بر آنچه بر کله باد می گفتند زیاد برایم قابل هضم نبود و بیگانه نمایی آن خیلی آشکار بود ولی به خودم می قبولاندم که شاید در لر منیجایی این چنین باشد استاد مهرآموز عزیز ! همانطوری که تلفنی قبلن در این خصوص صحبت کردیم گفته های جنابعالی مورد تایید است چناکه زل و زل و زنده یعنی زبل و زرنگ و روشن در مقابل کُل یعنی کوتاه و کُند( نابُر) در بختیاری زیاد آمده مثلن " زون کل " زبان کوتاه در سخن گفتن و سکوت کردن / کارد کله / کُله مار نوعی مار های افعی کوتاه و خطر ناک / کُله چیر / دیوارهای کوتاه سنگچین موقت / بندکُله بند کوتاه /دم کُله و دین کُل و... دهها واژه ترکیبی در زبان لری می توان دنبال کرد .
 
 
#3 محمد نعمتی 1392-05-27 19:16
احسنت بر اقای مهراموز.گاهی هنگام شنیدن ترانه ی کله باد در مورد وجه تسمیه این لغت هرچه فکر میکردم به نتیجه ی درست و قابل هضمی نمی رسیدم....تحلیل منطقی این مقاله بنده رو مجاب کرد که تلفظ kola bad به احتمال قوی صحیح تر از kala badهست....
 
 
#4 jr 1392-05-30 00:05
جناب برادر ارجمند آقای مهرآموز ضمن عرض خسته نباشی وارج نهادن به زحمات شما اینجانب در وب لاگ ( mirnoroz.blogfa .com)مطلبی در رابطه این مطلب شما درج نموده ام امید است ضمن اینکه این برادرت را ببخشید حتما آن مطلب را از نظر ملارک بگذرانید ممنونم.
 
 
#5 مهرآموز 1392-05-30 01:45
سلام جناب رشیدی بزرگوار
با تشکر مقاله انتقادی جنابعالی را خواندم و از آن بهره بردم. پاسخ به آن هم بصورت کامنت در وبلاگ جنابتان و هم بصورت یک مقاله در وبلاگ اینجانب به نشانی www.zistrah.blogfa.com منتشر شد.
 
 
#6 پسر کوهستان 1392-06-01 23:56
من در یکی از آهنگ های استاد نادری شنیدم کله باد خیزان .... آیا خیزش را می توان به یک کَله باد یا نسیم نسبت داد؟ بعید است.
 

کورش قانون یکسان و فرهنگ ثابتی را به ملل مختلف تحمیل نمی کرد

 

علی باجلان /

در این روزگار که بیشترین تهاجمات نسبت به فرهنگ های بومی صورت میگیرد و فرهنگ غالب سعی در حذف و هضم خرده فرهنگ ها و فرهنگ و هویت اقوام را دارد باید روز کورش ...

کریستف کلمب باشیم اما کشفیات مان در حدّ «شباهت دو کلمه» نباشد / آیا در قفقاز، پاکستان و اندونزی لر داریم؟

 

ابراهیم خدایی /

در تمام زبان های دنیا کمابیش همین حروفی که ما در فارسی و لری داریم  وجود دارند و در تمام این زبان ها نیز این امکان وجود دارد که دو حرف لام و راء و کاف و... کنار همدیگر قرار بگیرند ...

پیشنهاد مکان یابی مرکز سیماشکی عیلامی در خرم آباد

 

دکتر محمد بهرامی /

احتمالا این دژ که شواهدی از آن در لایه های زیرین قلعه فلک الافلاک یافت شده، همان سیماش مورد اشارۀ سارگون آشوری است که در کنار سایت های باستانی درّه همچون تپه ماسور، تپه دارایی و تپه زاهدشیر ..

صدا و سیما، صدای مردم لُر را بشنود!

 

لهراسب قلی پور لوایی /

لُر قومی است که در طول تاریخ از ایران دفاع کرده و قابلیت دفاع از خود را هم دارد، برای امیال آقای کمال تبریزی٬ و چند میلیارد هزینه ای که خرج « دشنام فیلم» به بختیاری کرده است به صحنه نیاوریدش!

لک داغستان با لک لرستان ارتباطی ندارد / «اسم های مشابه» میان همه فرهنگ ها و مناطق جهان وجود دارد!

 

عیسی قائدرحمت/

خطاهای ناشی از شباهت اسامی اخیرا در موارد متعددی مثل لک و لاک، سگوند و سکا، بختیاری و باکتریا، کاسیان و کاسی و غیره دامن گیر لرستان شناسی شده است. لک ها یا لاک های داغستان ...

مخالفت شوراى علمى بازبينى با پخش سريال «سرزمين مادرى» / لزوم اعاده حیثیت از سردار اسعد بختیاری

 

مصاحبه های غیرکارشناسانه برخی از مدیران و هم چنین کارگردان سریال نه تنها کار پیش نرفته بلکه دردسرهای تازه ای نیز ...

سرزمین کهن و امکان گشودن گره ای که در دست صدا وسیماست

 

سامان فرجی بیرگانی /

در ماجراهای سدّ گتوند، تونل کوهرنگ، سریال سرزمین کهن و غیره، همیشه ما مردم لُر باید  کوتاه بیاییم و همیشه نمی شود کاری کرد، چون خیلی برایشان هزینه شده!!!

فوتبال؛ ابزاری برای هویت خواهی جامعه لر

 

ابوالفضل بابادی شوراب/ 

تیم هایی همچون نفت مسجدسلیمان ، گهر دورود ، خیبر خرم آباد و شهرداری یاسوج و....با همه بضاعت شان نتوانستند روزهای خوب فوتبال خود را حفظ کنند.

دالالا; اثری نو از حسین حسن زاده رهدار

 

 حسین حسین زاده رهدار /
دالالا برای آموزش لالایی لری به مادران است تا بتوانند کودکان خود را از ابتدا با زبان لری  آشنا کنند.

روز پزشک و یادی از پزشک افسانه ای لرستان

 

 رضا فرهادی /
 جریان زندگی، خصایص و مبارزات دکتر اعظمی شباهت کم نظیری با افسانه های  قهرمانان دارد، اما افسانه ای که در عین غیر قابل باور بودن حقیقت دارد، و این حقیقت ...

ایرج خوانی، نماد درخشان بومیابی در شعر و موسیقی لرستان

 

 ابراهیم خدایی /
نه فقط در مقام کلام و موسیقی که در بینش نیز ایرج شباهتی با بیشتر هنرمندان محلّی لرستان ندارد، او مخاطب خویش را نه یک فرهنگ سنتی که یک «هویت قومی» مُدرن می داند.

لرستان و شبح امیر احمدی

 

 دکتر روزبه کلانتری /
 چند روز پیش در خبرها آمده بود که لانۀ قدیمی امیراحمدی در حال ویرانی است؛  همان صیادی که آشیان‌های امن و گرم بسیاری را در لُرستان بر باد داد ...

قوم لُر بختیاری و شاخه های درخت تنومند و ریشه دار هویت لُریاتی

 

ابوالفضل بابادی شوراب/

بختیاری ها سال هاست است که از هویت عشایری و چادر نشین عبور کرده و هویت روستایی و‌ شهری گرفته اند، عنوان ایل بختیاری زیبنده این اجتماع از لرتباران نیست ...

حماسه قلعه گلاب و غریبانگی دختران لر

 

 حمید لطفی /
در تاریخ همواره زنانی ستایش می شوند که پا به پای مردانشان می جنگند و آنگاه  که پای حیثیت و آبرویشان در میان باشد از جان میگذرند و دختران قلعه گلاب چنین بودند ...

زاده ی تهران، متولد لرستان / گذری کوتاه بر لرهای هداوند استان تهران

 

 مهدی محرابی /
تنها موردی که بین همه طوایف این ایل مشترک است، با افتخار لُر خواندن خود است. با اینکه شاید حتی برخی از آنها نه تنها قادر به تکلم به زبان لری نیستند بلکه آن را متوجه هم نمیشوند!

از رسمیت بخشیدن روی کاغذ تا پاسداشت واقعی زبان لکی

 

 علی باجلان /
 در جغرافیای لُر نشین از شمالی ترین نقاط آن یعنی کلهری و لکی تا جنوبی ترین آن بسیارند خانواده هایی که با تصور این که زبان های بومی مانع رشد و پیشرفت فرزندانشان می شود از کودکی ...

ای کاش لرها اینقدر نسبت به منافع سرزمین خود «بی‌طرف» نبودند

 

مهدی ویس‌کرمی/

چندی قبل بالاخره کابینه‌ی پیشنهادی دکتر حسن روحانی رسماً به مجلس معرفی شد، که در این بین دو نکته جالب توجه به نظر می‌رسد، اول انتخاب حبیب‌الله بی‌طرف برای تصدی وزارت نیرو، و دوم حذف نام دکتر علی خاکی صدیق گزینه‌ی لرستانی وزارت علوم، از لیست پیشنهادی.

 

تازه ها

سامان-فرجی-بیرگانی-به-سوگ-پدر-نشست  پدر محترم همکار عزیزمان، سامان فرجی بیرگانی، نویسنده و فعال فرهنگی و اجتماعی لُر و مدیر سامانه 137 کلان شهر...
توسعه-استان-قم-در-سایه-مظلومیت-الیگودرز  نویدی خوش برای مردم استان قم که با شنیدنش بار دیگر زخم کهنه لرستان سر باز کرد.متن خبر؛نخستین نیروگاه آبی کشور...
پیام-معاون-پژوهش-مجمع-تشخیص-به-جشنواره-لری-تمدار-بیت   علی رضایی میرقائد /عاون پژوهش مجمع تشخیص مصلحت نظام در پیامی به یازدهمین جشنواره شعر منطقه ای «تمدار بیت» ویژه...
زبان-لکی-از-سوی-لرستان-ثبت-ملی-شد  زبان لکی در فهرست ملی میراث‌ ناملموس قرار گرفت. به‌گزارش میراث‌آریا، کمیته ثبت‌ملی میراث‌ناملموس دیروز...
دانلود-کتاب-متن-های-ادبی-لری-مینجایی  کتاب " متن های ادبی لری مینجایی " اولین کتاب به نثر روان لُری می باشد که توسط مصطفی باقرزاده نویسنده جوان...

لکی

  هنی هم یه گِل سر بارئو دیارکدخدا مردون ، شیر لر تبارهماورد یل شهنامه...
مه بیمارم گنه حالم بپرسین؟حوالی ئی درمالم بپرسین؟منی نه تادمامردن...

بختیاری

«-دَم-دَمِ-صُو-»
    دَس وُ لَو قُلف وِ یَک  آرمونا لَوٍ گور  مُو هِدُم چی...
شعر-کارون-به-زوون-لری-بختیاری
  کارون ! تو دونی خوزیا نون کور نیدِن تا چه رسه ، اَوکوری و ُ رُ نون...

جنوبی

اقوام-و-تمسخر-قومیتی-از-دیدگاه-قرآن-لری-لیراوی
    محسن خواجه گیری /خداوند مئن قرآن ایفرمایه :  ای مردم شمانه وه یه زن...
خین-جگر
چه ایخوم سروسامون بگرم، سرنیسی             بال و پر، تا دمِ دالون بگرم، پر...

مینجایی

  سکندر ور پات , دولا بیهغرورش و دس تو آلا بیه د خرمآوه تا بختیاری...
باید قلم آورده و در خون جگر زدیکبار دگر دست به یک خلق اثر زدبا قوم لرم در...