دلم ائ خو یه غزل وت بنویسم سِی کهُ

جا قلم، خوم وه سر ائ بلگ بدیسم سِی کهُ

او قدر خَرس بریزم بئ هر بیت غزل

که وه طهر گل اؤ دیده بخسیم سی که

مهُ مریض تیَل کال تنم، واویلا!

ده بیؤ تا مه وه ائ درد وریسم سی که

مزمت داره که ارزو وه دلم بو و برم

مزمت داره نبینمت و بپیسم سی که

دس تهُ طوم عسل داره بنش مئن دَ سم

تا وه یاد ته چلیکلمه بلیسم سی که..

غزلم داره تموم ائ بو و گپ پر دلمه

وه همی خَرس پتی، تریَجلیسم سی که

»» پردازش نسل جوان لر به ادبیات قومی را چگونه می بینید؟

جوانانی که به شعر گویشی روی می آورند یک مشکل عمده دارند آنهم اینکه آثار دیگران را می خوانند و بعد می خواهند به لری شعر بگویند آثاری که می خوانند اغلب همه فارسی است این به لری سرودن آسیب می رساند چون «تقلید» می شود. از شعر فارسی تقلید می کند، با لری به عنوان یک زبان برخورد نمی کند، هنوز به مرحله ی «زبان» نرسیده است. وقتی به این مرحله دست می یابد آنوقت شعر لری گفتن برایش خیلی آسانتر از فارسی گفتن می شود در زبان خودش می تواند نابتر ترکیب سازی کند.

من خودم وقتی از شعر فارسی می ایم سراغ زبان خودم احساس می کنم از دیوار پائین آمده ام راحتم اما برعکسش نه! یعنی دیگر به راحتی نمی توانم به فارسی برگردم مثل بالارفتن دوباره از دیوار برایم سخت است.

»» اشاره کردید به مساله ی تاثیر زبان فارسی، جز این چه آسیبی شعر لری را تهدید می کند؟ شاید بهتر باشد سوال را اینگونه مطرح کنم که اصولن چه آسیبهایی زبان لری را و به دنبال آن شعر را تهدید می کند؟

خوب زبان رسمی ما فارسی است، همه هم می دانیم لری ارتباط بسیار نزدیکی با آن دارد پس خیلی راحت از آن تاثیر می پذیرد، با این حال ما لرهایی که از همان کودکی با زبان مادری خود بزرگ می شدیم برای فارسی گویی مشکل لهجه داریم اما پدر و مادرها امروزه کودک را با فارسی بزرگ می کنند، این به لری آسیب جدی وارد می کند. کودکی که در آغاز زبان باز کردن فارسی سخن می گوید دیگر نخواهد توانست آن زبان خود را آنچنان که هست بیابد.

»» با این اوضاع برای جوان لر رمقی برای پرداختن به شعر لری باقی می ماند؟ جوانی که به شعر لری روی می آورد چه آینده ای دارد؟

این مشکلات هست اما دلیل نمی شود که شعر لری آینده نداشته باشد. می شود شروع کرد و پی راه حلی بود، تلاش می طلبد. این درست است که در وضعیت فعلی جوانی که شعر لری می گوید جایگاهی در شعر کشور ندارد. دوست من جبار رضایی شعر فارسی را رها کرد آمد سراغ لری حالا بعد از مدتها متوجه می شود در شعر کشور جایگاهی ندارد در حالی که با فارسی می تواند ترقی کند، پس مجبور است برای جا افتادنش فارسی هم بگوید، در واقع راه مطمئنتر وضعیت بینابین است اینکه ما خود را محدود به شعر لری نکنیم بلکه فارسی و لری با هم بگوئیم.

اینکه با این اوضاع یک جوان توانمند از جریان اصلی شعر کشور ببرد و به دنبال شعر لری باشد خیلی از خودگذشتگی می خواهد.

»» بالاخره می توان شعر لری را به عنوان بخشی از شعر کشور مطرح کرد.

بله اما ما مشکل ترجمه داریم، اغلب آثار لری در ترجمه و معرفی به فارسی ماهیت و کیفیت خود را از دست می دهند و لطمه می خورند، باید به مقوله ی ترجمه هم پرداخت باید به دنبال کسانی بود که هم بر لری و هم بر فارسی تسلط کامل داشته باشند، شعر لری در زندگی لری آفرینش می شود نمی توان فقط با جایگزینی چند واژه آن را به فارسی منتقل کرد، به خاطر نزدیکی لری و فارسی در ترجمه لری به فارسی سهل انگاری می شود. متاسفانه به مقوله ی ترجمه شعر لری به فارسی هیچ توجهی نشده است.

»» انجمنهای شعر لری چه نقشی می توانند داشته باشند؟

وقتی در کرج بودم به انجمنها می رفتم، آنجا آذری ها انجمن داشتند فقط ترکی! اما ما نداریم، گاهی در انجمنهای ادبی فارسی به طور حاشیه ای به لری هم می پردازیم.

»» فقدان یک رسم الخط مناسب چقدر مانع است؟ وجود یک «شیوه نوشتاری مشترک» میان گویشهای متفاوت لری چه نقشی در همگریی ادبیات ما و ارتباط بیشتر گویشها دارد؟

من اهل چرام دهدشت ام، و به قولی لر جنوبم، گویش ما اندکی با بختیاری تفاوت دارد واژگان و دستور زبانم تقریبن یکی است اما تلفظ فرق می کند همین مانع برقراری ارتباط کامل می شود، اگر بتوان با یک رسم الخط مناسب این تفاوتها را در نوشتار به حداقل رساند کار بزرگی است آنوقت می توانیم به راحتی شعر همدیگر را بخوانیم، و این در تکاملمان موثر است.

مثلن حرف دال در گویشهای مختلف لری به شکلهای مختلفی تلفظ می شود اما می تواند دنبال وحدت نوشتاری بود یعنی تفاوتها را در نوشتار حذف کرد.

»» تا حالا هرچه پرسیدیم از کلیت شعر و زبان لری بود، اما حالا می خواهم از منطقه ی خودتان

بپرسم. البته فقط سوال من نیست، چند وقت پیش با استاد رهدار مصاحبه می کردم، در یکی از پاسخها ایشان تصریح کردند که لری جنوبی با وجود داشتن گویشوران بیشتر نقش کمتری در تولید ادبی لری داشته است، اینجا یک توضیح بدهم که منظور ما و نیز آقای رهدار از لری جنوبی همه ی مناطق لر نشین جنوبی تر از محدوده لری بختیاری است.

طرح مساله بدین صورت را بجا نمی دانم، ما نمی توانیم کمیت را ملاک قرار دهیم پس کیفیت چه می شود؟ شعر گویش ما عالی است، از نظر کیفیت، و این به طبیعت بکر ما بر می گردد، بیتهای ما راجع به طبیعت خیلی زیبا هستند.محدوده ی گویش ما شامل منطقه ی وسیعی است از ممسنی و بویراحمد گرفته تا کهگیلویه و بوشهر و.. در این مناطق ما شاعران قابل توجهی داریم که البته شاید زیاد شناخته شده نباشند. مثلن شعر آلبوم "تش دل" مال «فریدون داوری» است اما کسی نمی داند همه تش دل را با نام خواننده اش آقای «کوروش اسدپور» می شناسند.

»» فکر نمی کنید حداقل در روابط عمومی، و مطرح و معرفی کردن خود در منطقه ی لری جنوبی کمکاری صورت گرفته؟ مثال می زنم، در لرستان فیلی همه داراب افسر بختیاری را می شناسند شاید شاعران بختیاری را نشناسند اما در هر خانه لر فیلی کاستها و سی دی های بختیاری هست، همین طور متقابل در خانه بختیاریها کاستها و سی دی های خرم آبادی هست، اما هیچ کدام از این دو منطقه چنین رابطه ای با جنوب ندارند.

بحث در این مقوله از حیطه ی ادبیات خارج است، بخش عمده ای به تاریخ سیاسی بر می گردد، تاریخ اجتماعی و سیاسی ما و بختیاری فرق می کند، این روند محصول آن تاریخ است.

شما مقایسه کنید جایگاه بختیاری را در رژیم گذشته، ما چند نخست وزیر بختیاری داشته ایم، همیشه در دربار بوده اند، اما ما چه؟ ما این امکان را نداشته ایم، این یک واقعیت است.

ببخشید این سخن که الان می خواهم بگویم فقط محدود به گویش ما نیست بختیاری هم همین است، جاهای دیگر هم همین است، فقط و محرومیت به ادبیات ما هم ضربه می زند، طبیعی است. من نمی توانم در شهر خودم جشنواره داشته باشم، امکاناتش را ندارم، خوابگاه، رفت و آمد حتی یک آمفی تئاتر ندارم، خوب من محکومم که همیشه مهمان باشم، می شود من هم میزبان باشم؟ همیشه میزبان شرایط برتری دارد، من از این زاویه ضربه می خورم.

سخن از فقر دردناک است، گفتم که محدود به ما تنها نیست اما معضل ما همین است، ما در ایران در سطح ملی شاعرانی داریم که دفترهایشان خاک می خورد اما بازار پر است از کارهای ضعیف.

                                         غزلم داره تموم ائ بو و گپ پر دلمه