مردم، دسترسي به آب با كيفيت و با كميت مناسب را حق خود مي‌دانند بنابراين تامين آب سالم و باكيفيت از جمله وظايف دولتها براي مردم به حساب مي‌آيد. امروزه در جهان از هر شش نفر، يك نفر به آب سالم دسترسي ندارد يعني حدود يك ميليارد نفر از اين موضوع رنج مي برند. طبق اطلاعات ذكر شده در گزارش‌هاي سازمان ملل متحد، تا سال 2025 منابع آب در بيش از نيمي از كشورهاي جهان يا تحت فشار قرار مي گيرد يا اساساً كمبود واقعي مشهود خواهد بود. تحت فشار بودن منابع آب بدين معني است كه نياز روزافزون مردم باعث پيشي گرفتن تقاضا از ظرفيت مطمئن آب مي شود. آمارها بيانگر آن است كه تا نيمه قرن كنوني بيش از سه چهارم جمعيت جهان با كمبود آب مواجه خواهند شد.

در ايران بارندگي‌ها حدود يک سوم تا يک چهارم متوسط جهاني است. از مجموع ريزش‌هاي جوي حدود 413 ميليارد مترمكعب آب ‌عايد کشور مي شود كه 71 درصد اين ميزان به شكل تبخير و تعرق از دسترس خارج ‌شده و بقيه آن به صورت آب‌هاي جاري جريان مي‌يابد. با در نظر گرفتن حجم آب سطحي ورودي به كشور از طريق مرزها و رودخانه‌هاي مشترك، حجم جريان‌هاي سطحي آب در كشور به حدود 105 ميليارد مترمكعب افزايش مي‌يابد. همچنين بر اساس اعلام سازمان‌هاي بين‌المللي، ايران از سال 1998 به عنوان منطقه‌اي داراي كمبود آب و بحراني در اين زمينه شناخته شد.

دولتمردان که مسووليت تامين آب سالم و مناسب را براي مردم برعهده دارند براي غلبه بر مشکل کمبود آب در کشور راه حل‌هاي مختلفي از جمله صرفه جويي و استفاده بهينه از آب، ورود فاضلاب هاي تصفيه شده به چرخه مصرف، استفاده از سيستم هاي پيشرفته تصفيه آب و انتقال آب از نقاط پر آب به نقاط کم آب را پيش روي خود مي‌بيند.

به گزارش خبرنگار انرژي و صنعت خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، منطقه خوزستان، انتقال آب از نقطه‌اي به نقطه ديگر از جمله پرهزينه‌ترين و سخت‌ترين راه براي حل مشکل کم آبي در نقاطي از کشور است. بايد توجه داشت که حدود 30 درصد آبهاي جاري كشور در خوزستان جريان دارد، بنابراين بسياري از طرحهاي انتقال آب با نگاه به سرچشمه‌هاي رودخانه‌هاي پر آب خوزستان طراحي مي شود. اما نکته‌اي مهم در اين رابطه توجه ويژه به منطقي و کارشناسي بودن طرح‌هاي انتقال آب از سرچشمه رودخانه‌هاي خوزستان است.

براي اينكه ابعاد و پيامدهاي مساله انتقال آب روشنتر شود پاي صحبت تني چند از صاحبنظران و مسوولان کشور مي‌نشينيم:

پرويز فتاح، وزير نيرو در نيمه نخست سال جاري در جمع برخي نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و نمايندگان رسانه‌هاي گروهي در اهواز با اشاره به برخي طرح‌هاي انتقال آب از سرشاخه‌هاي رودخانه‌هاي خوزستان تصريح كرد: پروژه انتقال آب براي مصارف شرب از سرشاخه‌هاي دز به استان قم از دولت گذشته آغاز شده است.

وي افزود: در زمان آغاز تصدي دولت نهم اين پروژه با حدود 50 درصد پيشرفت فيزيكي روبرو بوده است. اين طرح انتقال آب داراي رديف اعتباري بوده و تمام مسوولان نظام از اينكه اين پروژه در حال انجام است اطلاع دارند. اين ميزان آب از خوزستان نيز منتقل نمي‌شود، بلكه از سرشاخه‌هاي دز در استان لرستان و شهرستان اليگودرز انتقال داده مي‌شود. ظرفيت انتقال آب اين پروژه حدود 100 ميليون متر مكعب در سال خواهد بود كه كمتر از يك درصد آب دز را به خود اختصاص مي‌دهد. طرح انتقال آب به قم‌رود نيز به اين زودي ها نيز اجرايي نخواهد شد.

فتاح ادامه داد: در حوزه كارون هيچ گونه انتقال آبي در حال انجام نيست و هيچ آبي نيز قرار نيست به كرمان و يا هر شهر ديگري انتقال يابد. اگر كسي در جايي ديده به ما آدرس بدهد! چنين اخباري را كاملا تكذيب مي‌كنيم.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران، اما عليرغم نظر وزير نيرو يکي از اعضاي هيات علمي دانشگاه شهيد چمران اهواز نظري متفاوت دارد و مي گويد هم اينک حدود 900 ميليون مترمکعب آب در سال در حال انتقال از سرشاخه‌هاي رودخانه‌هاي خوزستان است و برنامه افزايش اين ميزان به پنج ميليارد متر مکعب آب در سال وجود دارد.

دكتر مهدي قميشي، توضيح داد: تاكنون حدود 12 طرح بزرگ انتقال آب در جهان اجرا شده است. برخي از اين طرح‌ها موفق و برخي ديگر ناموفق بوده‌اند.

وي افزود: اگر بخواهيم از نمونه‌هاي موفق مثالي را انتخاب كنيم مي‌توان به طرح انتقال آب از كشور "لستو" به كشور آفريقاي جنوبي اشاره كرد. در اين طرح، به دليل اطلاع رساني شفاف به مردم دو منطقه مبداء و مقصد و وجود آب مازاد در منطقه ارسال كننده آب، فوايد بسياري براي دو كشور داشته است. توليد برق، افزايش فرصت‌هاي شغلي در دو منطقه و ايجاد پتانسيل‌هاي گردشگري از جمله فوايدي است كه اجراي طرح انتقال آب بين اين دو كشور به همراه داشته است.

عضو هيات علمي دانشگاه شهيد چمران تصريح كرد: اگر بخواهيم از نمونه‌هاي ناموفق طرحهاي انتقال آب در جهان پروژه‌اي را نام ببريم مي‌توان به طرح انتقال آب از رودخانه‌هايي كه درياچه آرال را در كشور شوروي سابق تغذيه مي‌كرد، اشاره كرد. با اجراي اين طرح، انتقال آب زيان‌هاي جبران ناپذير به محيط زيست و انسانهاي ساكن منطقه دهنده آب رساند. انتقال آب از رودخانه‌هاي آمو دريا و شير دريا با هدف افزايش توليد محصول پنبه در كشور شوروي سابق انجام شد. اين موضوع سبب خشك شدن آب درياچه آرال شد و شش هزار فرصت شغلي كه به واسطه درياچه براي مردم آن منطقه ايجاد شده بود، از بين برد.

قميشي تصريح كرد: تمام موجوداتي كه از آب اين درياچه تغذيه مي‌كردند نابود شدند. نمك باقيمانده از تبخير آب درياچه نيز بوسيله باد به زمين‌هاي اطراف درياچه رسيد و آنها را از بين برد. بيماري‌هاي گوناگون به مردم آن منطقه سرايت كرد و مرگ و مير مردم نتيجه اين انتقال آب بود. هم اينك سالها از بحث انتقال آب در اين منطقه مي‌گذرد اما هنوز مردم منطقه درياچه آرال كودكان ناقص‌الخلقه به دنيا مي‌آورند. طرح انتقال آب در اين منطقه تنها سبب بروز فاجعه انساني شد.

- وجود نداشتن آب مازاد در خوزستان

قميشي با تشريح موضوعاتي كه بايد در ارزيابي يك طرح انتقال آب در نظر گرفته شود، افزود: توجيه فني - اقتصادي طرح، بررسي پيامدهاي زيست محيطي اجراي طرح، در نظر گرفتن احساس همدردي با مردم مناطق دهنده و گيرنده آب، مسائل حقوقي اجراي طرح و جنبه‌هاي اجتماعي، ارتباطي ‌و اطلاع رساني در رابطه با طرح انتقال آب در ارزيابي طرح بايد در نظر گرفته شود.

عضو هيات علمي دانشگاه شهيد چمران عنوان كرد: مورد ديگري كه در طرح‌هاي انتقال آب بايد در نظر گرفته شود بررسي ممكن بودن يا نبودن استفاده از روش‌هاي ديگر تامين و تصفيه پيشرفته آب مانند استفاده از شيرين‌سازي است. اگر بتوان براي تامين آب مورد نياز مردم شهري از روش‌هاي ديگر استفاده كرد، نبايد به انتقال آب كه هزينه‌هاي بسياري براي مردم در بردارد، روي آورد.

قميشي بيان كرد: مورد ديگر كه بايد مد نظر داشت بررسي توانايي تامين آب مورد نياز مردم با اجراي مديريت برمصرف آب است. در اجراي يك طرح انتقال آب بايد تا آنجا كه امكان دارد آب را از منتهي عليه مناطقي كه رودخانه از آن مي‌گذرد، براي انتقال برداشت كرد. ديگر موردي كه بايد در يك طرح انتقال مورد توجه ويژه قرار گيرد، توجيه طرح براي مردم مناطق دهنده و گيرنده آب است.

- نياز خوزستان به حداقل 40 ميليارد مترمكعب آب در آينده

وي يادآور شد: هم اينك بر اساس مطالعات رسمي انجام شده حدود 2 ميليون و 300 هزار هكتار زمين قابل كشت در خوزستان وجود دارد. تاكنون شبكه‌هاي آبياري و زهكشي براي يك ميليون و 200 هزار هكتار زمين زراعي در حال بهره‌برداري يا در دست اجراست. براي زمين‌هاي زراعي كه شبكه آبياري آنها اجرا شده و يا در دست اجراست حدود 27 ميليارد متر مكعب آب در سال مورد نياز است. در صورت بهره‌برداري از شبكه‌هاي آبياري و زهكشي براي تمام زمين‌هاي زراعي خوزستان نياز به سالانه بيش از 40 ميليارد متر مكعب آب است.

قميشي تصريح كرد: بر اساس بررسي‌هاي انجام شده در سالهاي گذشته، ميزان متوسط آورد آب رودخانه‌هاي كارون، دز، مارون، شاوور و اعلا و خير آباد استان خوزستان حدود 30 ميليارد متر مكعب بوده است.

وي خاطرنشان كرد: البته بايد به اين نکته توجه داشت که تمام اين ميزان آب نيز قابل وصول نيست. در تمام دنيا براي استفاده از همه آب در دسترس برنامه‌ريزي نمي‌شود و حدود 75 درصد اين ميزان آب مبناي برنامه‌ريزي ها قرار مي‌گيرد. بر اين اساس بايد براي 22 ميليارد متر مكعب آب خوزستان در سال برنامه‌ريزي كرد.

عضو هيات علمي دانشگاه شهيد چمران اهواز عنوان كرد: براي دستيابي به حدود 22 ميليارد مترمكعب آب جاري در رودخانه‌هاي خوزستان نياز به احداث سدهاي مخزني زيادي است كه سالها به طول مي‌انجامد و هزينه‌هاي بسياري در بر دارد. از حدود 23 طرح سد مخزني كه احداث آنها در مسير اين رودخانه‌هاي خوزستان امكان پذير است تاكنون تنها حدود 10 سد مخزني ساخته شده و حدود 13 سد ديگر بايد بر روي رودخانه‌هاي خوزستان احداث شود.

وي بيان كرد: با در نظر گرفتن موازنه ميان آب مورد نياز خوزستان در آينده و حال و همچنين ميزان آب رودخانه‌هايي استان در مي‌يابيم طرح‌هاي انتقال آب رودخانه‌هاي خوزستان در نخستين اصل دچار مشكل است بنابراين آب مازاد در خوزستان براي انتقال به مناطق ديگر كشور وجود ندارد.

اين مدرس دانشگاه خاطرنشان كرد: البته بايد توجه داشت که برآوردهاي انجام شده براي محاسبه ميزان آب مورد نياز خوزستان بر اساس سالانه يكبار كشت در زمين‌هاي زراعتي خوزستان است. در زمين‌هاي زراعي خوزستان گاه سالانه توانايي سه مرتبه كشت محصول وجود دارد. اين موضوع در كمتر نقاطي از كشور امكان پذير است. زمين‌هاي زراعي خوزستان به دليل كيفيت مطلوب خاك و شرايط آب و هوايي استان از شرايط بسيار مناسبي نسبت به ساير نقاط كشور كه قصد انتقال آب خوزستان به آن نقاط وجود دارد، برخوردار است.

وي گفت: پتانسيل‌هاي بالقوه فراوان از نظر كشاورزي در خوزستان وجود دارد كه آن را نسبت به كشاورزي ساير نقاط كشور متمايز ساخته است. برخي محصولات كشاورزي مانند نيشكر تنها در خوزستان امكان كشت دارد.

قميشي يادآور شد: اگر قرار است آبي از خوزستان براي كشاورزي به مناطقي از كشور منتقل شود، آيا بهتر نيست بر اساس منافع ملي آن آب را در زمين‌هاي استان خوزستان صرف كنيم؟ انتقال آب از اين رودخانه‌ها به منظور فعاليت‌هاي كشاوزري خوزستان براساس موارد گفته شده اساسا با منافع ملي در تضاد است.

وي با اشاره به تاثير طرح هاي انتقال آب بر توليد برق مهمترين سدهاي کشور گفت: در صورتي كه طرح‌هاي انتقال آب از رودخانه‌هاي خوزستان عملي شود توليد برق در سدهاي موجود و سدهاي كه در آينده برنامه ساختشان وجود دارد با مشكل روبرو مي‌شود.

- برنامه‌ريزي براي انتقال پنج ميليارد متر مكعب آب از رودخانه‌هاي خوزستان

وي درباره ميزان کنوني انتقال آب از سرشاخه‌هاي رودخانه‌هاي خوزستان گفت: بر اساس اطلاعات دريافت شده تاكنون براي انتقال حدود پنج ميليارد متر مكعب آب در سال از رودخانه‌هاي استان برنامه‌ريزي شده است. حدود 900 ميليون متر مكعب آب از اين ميزان هم اينك توسط سه تونل به زاينده رود منتقل مي‌شود.

قميشي تصريح كرد: تونل كوهرنگ يك 500 ميليون مترمكعب، تونل كوهرنگ دو 250 ميليون متر مكعب و تونل چشمه لنگان150 ميليون متر مكعب آب را در سال از سرشاخه‌هاي كارون و دز منتقل مي‌كنند.

وي با اشاره به طرح‌هاي در دست مطالعه و اجرا براي انتقال آب از سرشاخه‌هاي رودخانه‌هاي خوزستان، تصريح كرد: طرح احداث تونل بهشت آباد با ظرفيت انتقال سالانه حدود يك ميليارد و 100 ميليون متر مكعب آب به زاينده رود، طرح انتقال آب از طريق تونل كوهرنگ سه به ميزان 250 ميليون متر مكعب در سال، طرح انتقال آب به يزد با ظرفيت سالانه 300 ميليون متر مكعب آب، طرح انتقال آب به رفسنجان با ظرفيت سالانه انتقال 250 ميليون متر مكعب آب و طرح انتقال آب از رودخانه كرخه به ايلام با هدف انتقال 300 ميليون مترمكعب آب طرح‌هايي است كه براي انتقال آب خوزستان در حال اجرا و يا مطالعه هستند. بيشتر اين طرحها هم اكنون در مرحله طراحي و اجرا قرار دارند.

قميشي تصريح كرد: طرح انتقال آب به قم‌رود با ظرفيت سالانه 300 ميليون مترمكعب آب شرب و صنعتي شهرهايي همچون گلپايگان، خمين، محلات و قم را از سرشاخه‌هاي رودخانه دز تامين مي‌كند. مرحله نخست اين طرح مدتها در حال اجرا است. مرحله دوم آن نيز به تازگي و با حضور رئيس جمهور آغاز به كار كرده است.

- افزايش خشكسالي در خوزستان با انتقال آب از استان

قميشي توضيح داد: انتقال آب موجب مي‌شود طي سالهاي آينده، هر دو يا سه سال در استان شاهد بروز خشكسالي شديد در استان باشيم كه اين امر لطمه بزرگي به استان خواهد زد.

وي خاطرنشان كرد: در صورتي كه جلوي مطالعات و اجراي چنين طرح‌هاي غير کارشناسي گرفته نشود خسارات جبران ناپذيري به استان و بخش كشاورزي وارد خواهد شد. مسئولان كشور بايد هر چه سريعتر اقدامي براي جلوگيري از انجام مطالعات و در نهايت اجرايي شدن اين طرح انجام دهند.

وي بيان كرد: اگر بحث انتقال آب با هدف تامين آب شرب مردم شهرهاي مناطق ديگر كشور انجام شود ما با آن مخالفت نداريم. اما مشكل اينجاست تنها طرحي كه صرفا براي تامين آب شرب مردم در حال اجراست طرح انتقال آب قم رود است. باقي طرح‌هاي انتقال آب بيشتر با هدف تامين آب كشاورزي نقاطي همچون اصفهان، يزد، رفسنجان و ديگر مناطق در حال اجرا است. اجرايي شدن طرح هاي انتقال آب در حالي صورت مي‌گيرد كه مردم اكثر شهرهاي خوزستان از مصرف آب شرب مطلوب محروم هستند.

در همين رابطه انجمن صنفي مهندسان صنعت آب خوزستان نيز بيانيه‌اي صادر كرد.

به گزارش ايسناي خوزستان، در اين بيانيه آمده است: در حال حاضر مديريت بر منابع آب با ديدگاه‌هاي غير كارشناسي انجام شده و درتقسيم بندي منابع آب، نيازهاي پايين دست رودخانه‌ها حتي براي شرب به ميزان مورد نياز در نظر گرفته نمي‌شود.

بر اساس بررسي‌هاي به عمل آمده در مصوبات سفرهاي استاني هيات دولت به استان‌هاي اصفهان، ايلام، بوشهر، کهگيلويه و بويراحمد، مرکزي، لرستان انتقال آب از سرشاخه‌هاي رودخانه‌هاي استان خوزستان وجود دارد. در صورت اجرايي شدن اين طرح‌ها به زودي شاهد بحران‌ها و خسارت‌هاي جبران ناپذير ناشي از اين مساله خواهيم بود.

انتقال آب خوزستان به ساير نقاط کشور بدون انجام مطالعات نيازسنجي پايين دست اين رودخانه‌ها، سبب محروم ساختن مردم اين استان مهم از حقوق شرعي و قانوني آنها مي‌شود.

در ادامه اين بيانيه آمده است: آب رودخانه دز از نظر كيفي تاثير فراواني بر آب رودخانه کارون دارد، بنابراين دور از واقعيت نيست كه چنانچه بخشي از ورودي آب دز به كارون حذف شود آب رودخانه کارون در شرايط کيفي نامطلوب تري نسبت به امروز قرار گيرد.

با توجه به وضعيت نامطلوب منابع آب استان به خصوص آب شرب مصرفي مردم، آيا مردم شهرها و روستاهاي اين استان سزاوار صرف هزينه‌هاي بسياري براي خريد و نگهداري دستگاه‌هاي شيرين سازي آب خانگي براي تصفيه آب شور و تلخ و بد بو كه در لوله‌هاي آب خانه آنها جريان دارند، هستند؟

اگر معتقد هستيم مردم خوزستان حقوقي برابر با شهروندان ديگر استان ها دارند آيا نمي توان آب با كيفيت رودخانه دز را در لوله‌هاي آب منازل آنان نيز به جريان درآورد؟

بايد به اين نكته توجه داشت كه هزينه انتقال آبي که به طور طبيعي در رودخانه جاري مي شود بسيار کمتر از هزينه انحراف غير طبيعي آن و انتقال آن از مسيرهاي کوهستاني خواهد بود.

با توجه به مستندات و مطالعات انجام شده و کمبود شديد آب، انتقال آب از سر شاخه‌هاي رودخانه‌هاي اين استان به هيچ وجه داراي توجيه علمي، اقتصادي، سياسي و اجتماعي نيست.

به گزارش خبرنگار ايسناي خوزستان، روند شتابان اجراي پروژه‌هاي گران انتقال آب از سرچشمه‌هاي رودخانه‌هاي مهم خوزستان را در حالي شاهد هستيم که بسياري از پروژه‌هاي مهم در رابطه با احداث سدها، ساماندهي و لايروبي رودخانه‌هاي خوزستان، جمع آوري ورودي‌هاي عظيم فاضلا