چهارشنبه, 01 شهریور 1396  

جدیدترین مطالب

ایرج-خوانی،-نماد-درخشان-بومیابی-در-شعر-و-موسیقی-لرستان
   ابراهیم خدایی /نه فقط در مقام کلام و موسیقی که در بینش نیز ایرج شباهتی...
لرستان-و-شبح-امیر-احمدی
   دکتر روزبه کلانتری / چند روز پیش در خبرها آمده بود که لانۀ قدیمی...
حماسه-قلعه-گلاب-و-غریبانگی-دختران-لر
   حمید لطفی / در تاریخ همواره زنانی ستایش می شوند که پا به پای مردانشان...
پیام-معاون-پژوهش-مجمع-تشخیص-به-جشنواره-لری-تمدار-بیت
   علی رضایی میرقائد /عاون پژوهش مجمع تشخیص مصلحت نظام در پیامی به...
زاده-ی-تهران،-متولد-لرستان-گذری-کوتاه-بر-لرهای-هداوند-استان-تهران
   مهدی محرابی /تنها موردی که بین همه طوایف این ایل مشترک است، با افتخار...
از-رسمیت-بخشیدن-روی-کاغذ-تا-پاسداشت-واقعی-زبان-لکی
   علی باجلان / در جغرافیای لُر نشین از شمالی ترین نقاط آن یعنی کلهری و...
  مادر زليخا از نوادگان عارف واصل و مروج تفكر تشيع، سيد علي سياهپوش در...
  کانال تلگرامی صدای ازنا / رامین دربندی ، هنرمند نامدار و با استعدادی...
ای-کاش-لرها-نسبت-به-منافع-سرزمین-خود-«بی‌طرف»-نبودند
  مهدی ویس‌کرمی/ چندی قبل بالاخره کابینه‌ی پیشنهادی دکتر حسن روحانی...
وزارت-حبیب-الله-بی-طرف-و-خطر-غیر-مسکون-شدن-خوزستان،-چارمحال-بختیاری-و-لرستان
   سامان فرجی بیرگانی / او نماد ساختار قومیت زده و تفکر قوم گرایانه و...
 

 
 

از کله باد تا زله باد: مباحثه ای در باب تلفظ صحیح یک واژه در ادبیات بومی لرستان

جهانبخش رشیدی و غلامرضا مهرآموز /

بعضی  کلمات  هستند  که در زبان  محاوره ای امروز   که هزار سال  پیش معنائی دقیقا  بر عکس  امروزی داشته اند، ما نمی توانیم این کلمات  هزار سال  پیش را  به مفهوم امروزی تعبیر و تفسیر کنیم و شما همین کار را کرده اید چون کله باد برای تان  نامفهوم بوده است  آن را به باد کند تفسیر نموده اید که قابل تفهیم این نسل  جدید باشد.

 

 

 

از کله باد تا زله باد: مباحثه ای درباره تلفظ صحیح یک واژه در ادبیات بومی لرستان

 

 

لور: انتشار مقاله "از   کله باد تا زله باد: در آستانه دومین همایش کله باد: تصحیح یک اشتباه تاریخی در   خوانش ادبیات لرستان" به قلم غلامرضا مهرآموز تلفظ مرسوم واژه کله باد در ادبیات بومی لرستان را به چالش کشید، در واکنش به این نوشتار، جهان بخش رشیدی   در وبلاگ "میرنوروز"   یادداشتی منتشر کرد، غلامرضا مهرآموز نیز در دفاع از موضوع خود یادداشت دیگری در   وبلاگ "راهی برای زیستن"   نگاشت. در ادامه دو یادداشت اخیر رشیدی و مهرآموز بازنشر می شود.

لور؛ نشریه فرهنگی و اجتماعی مردم لر بر این باور است که طرح   چنین مباحث موشکافانه و پیگیرانه ای در حوزه فرهنگ بومی لر مرسوم نیست، استقبال   اهل نظر از این مباحث می تواند دستاوردهای پژوهشی مطلوبی برای لرشناسی داشته   باشد.

 

 

لینک مقاله نخست غلامرضا مهرآموز: از کله باد تا زله باد: در آستانه دومین همایش کله باد: تصحیح یک اشتباه تاریخی در خوانش ادبیات لرستان

 

 

از کله باد تا زله باد

جهانبخش رشیدی

 من  مدعی  نیستم  که  حتما   نظر  جنابعالی  در  مورد  باد  کله باد  یا  کلمه ی کله  باد  صحیح  هست  یا  نیست. اما  آنچه  که  در مخیله ی اینجانب  در طی  سالها  زندگی عشیره ای و زندگی در میان  کوهستان همراه با  زبان  کوه نشینان و فرهنگ  کوهنشینان و آداب و سنن و معتقدات و باورها و تکیه  کلامها و ضربالمثلها و... کوهنشینان و بخصوص مردم  زاگرس   شکل گرفته و مرا در این مورد بخصوص  یاری می دهد اینکه صحیح این کلمه  به  چندین  دلیل  که ذیلا ذکر آن می آید  همان  کلَه باد است . و چیزی به  نام  کُلّه باد که به اقرا رو اصطلاح  شما  به  معنای باد ی که  تیز نیست  وآنتی تز باد پائیزی است و زمخت نیست  وجود ندارد.

  اول  اینکه  میان  باد  پائیزی و باد بهاری  از نظر زما نی  شش ماه  فاصله است و هیچ  ارتباط  زمانی  بین این  دو باد  نیست.

   دوم اینکه هم باد پائیزی و هم  باد  بهاری  چون  در زمان  به  هم  خوردن  عتدالین که اول پائیز و اول  بهار در منطقه ی معتدل شمالی زمین رخ می دهد ، می وزند هر دو باد سرعت و شدت و حدت تقریبا  یکسان  دارند. و اگر در حافظه ها مانده باشد مردم باد بهاری را که از شدت و سوز سرما هنوز بر خوردار بود بادی می دانستند که می خواهد اشتران پیر زن را .... دهد .بنابراین باد بهاری هم باد همچنان غیر زمختی نبود بلکه شدت و حدتی دقیقا  همانند باد پائیزی داشت.

    سوم  کله و کلاه  در زبان لری و لکی و کردی به معنای مجازی  معنی  سرسرای  کوه و تپه ها را می دهند مثلا می گوئیم  کله ی کوه  یا سر  کُلوان  که به معنی سرسرای تپه ماهورهاست. و چنین است بادی که  در سر سرای کوه می وزد به کله باد معروف است و گاه به آن باد سر کوه وباد سر سر یا   کوه باد  هم می گویندو کسانی که در کوهپایه های مناطق کوهستانی زندگی می کردند خوب به یاد دارند  صدای  ناله ی باد کوهستان را و آن در شرایطی بود که در پائین دست هوا کاملا آرام بود  و از این لحاظ به آن کوه باد یا کله باد می گفتند .

    چهارم  اینکه در بسیاری از مناطق  که  باد کوهستان به وضوحتر می وزید نام آن مناطق به   کله باد مشهور شده است  و ما در همین  لرستان چندین  مکان  به  نام   کله باد  داریم و این  درحالی است که    ما یک  منطقه  به  نام  کُلّ باد   که به معنی کند باد یا کوتاه باد باشد  نداریم

   پنجم اینکه  هستند  بعضی  کلمات  در زبان  محاوره ای امروز   که هزار سال  پیش معنائی دقیقا  بر عکس  امروزی داشته اند  حال ما نمی توانیم این کلمات  هزار سال  پیش را  به مفهوم امروزی تعبیر و تفسیر کنیم و شما همین کار را کرده اید چون کله باد برایتان  نامفهوم بوده است   آنرا به باد کند تفسیر نموده اید که قابل تفهیم این نسل  جدید باشد و شما تنها نیستید که این راه اشتباه را می پیمائید  هستند کسانی که در  شناخت  یک زبان  بسیار هم خبره هستند اما مرتکب چنین اشتباهی  شده اند مثالی می زنم  در زبان ما زاگرسیان هنوز هم کلمه ی کوهی به معنی وحشی  می باشد و متضاد  مالی  است که به معنی اهلی می باشد در زبان دری هزار سال پیش هم این کلمه ی کوهی دقیقا معنی  جانور غیر اهلی می داده است و من خود شاهد بودم که آقای اینانلو از تلویزیون ایران و آقای بهرام مشیری از تلو یزیون  پارس که هر دو هم حتما معرف حضور تان  هستند و خوب می دانید چقدر در زبان دری  متبحرند این هر دو بزرگوار به شاعر هزار سال پیش خراسانی  تاختند که چرا گفته آهوی کوهی !آهو که در کوه زندگی نمی کند  حال آنکه منظور شاعر آهوی وحشی بوده است! همین آقای مشیری که یکی از عاشقان سینه چاک شاهنامه ی فردوسی است ، در یک جای شاهنامه آمده است  عرصه ی زمی بر تو تنگ باد و یکی از مفسرین جدید شاهنامه این کلمه را درست تشخیص داده بودند و نوشته بودند (زمی )به معنای زمین جناب مشیری این کلمه را می خواند (زِ – می ) که به معنای  از می (شراب)می باشد و بعد هم به خشم آمده بود که چرا این مفسر زمین را نوشته است   زمی  .حال آنکه من تو خوب می دانیم که ما زاگرسیان هنوز هم زمین را زمی می گوئیم و آن یک مفسر بیچاره درست تشخیص داده بود . مرحوم ملکالشعرا بهار در مواجهه با این ضرب المثل در کتب قدیمه پهلوی که نوشته شده است «جای نشستن بال مریژ  نی »، مریژ  را گنجشک معنی کرده بودند حال آنکه ما زاگرسیان هنوز این مثل را به زبان می آوریم و خوب هم می دانیم مریژ مورچه است .

    ضمنا دوست عزیز گله ای هم از شما دارم و آن اینکه شما در این مقاله مجهول وار نوشته اید خواننده ای هم !!! که همه خوب می دانند این خواننده ی مجهول شما ایرج رحمانپور می باشند و کار ایشان یا همان بهار باد یا کله باد قابل  تمجید و تکریم و تشویق است برای نه تنها ما مردم زاگرس بلکه کل ایران وبلکه جهان چون آن کار ایشان واقعا کاری برجسته و شما خوب می دانید که ایشان یکی از زحمتکشان عرصه ی شعر و موسیقی زاگرسند و وقتی شما ایشان را مجهول نام می برید من که خواننده ی این مقاله شما هستم این بر داشت را در ذهن خود تداعی می کنم که مثلا یک خواننده ی ناقابل هم این اشتباه را کرده است حال آنکه شما خوب می دانید که ایشان ویا هر کدام از هنرمندان این دیار قابل احترامند و سزاوار کوچک شمردن نیستند . امید است که این برادرت را حلال بفرمائید و به شما این نصیحت مرسوم را گوشزد می کنم که بخصوص در عرصه ی قلم هیچوقت تا صددرصد بر موضوعی اشراف نداشته باشید قلم فرسائی نفرمائید چون شما معلمین اجتماع هستید!

 

***

 

این که یک تلفظ خاص بیشتر شنیده شود دلیل درست بودن آن نیست

غلامرضا مهرآموز

 

سلام جناب رشیدی بزرگوار   ممنون که با بزرگواری و صرف وقت به مقاله اینجانب جواب داده اید و واقعا اذعان می کنم که نکات خوبی از نوشته جنابتان آموختم. اما علیرغم همه نکات آموزنده و خوبی  که در نوشته وزین جنابتان هست به پشتوانه دودهه تلاش برای جمع آوری واژگان لری و کار تخصصی زبانشناسی و ریشه شناسی چند نکته را متذکر می شوم:


1- واژه ای که به معنای تپه های بزرگ در لری هست، کلاو /kelAu/می باشد. در لری هیچوقت مخفف کُلاه بصورت کَلَه /kala/نیامده است و واژه کله با همین تلفظ به هیچ قسمتی از کوه اطلاق نشده است . اولا لامی که در کلاه و کُله وجود دارد مانند «ل» فارسی است درحالی که «ل» کله باد بصورت لام یایی است که فقط در لری و لکی و  برخی کردهای ایلام یافت می شود. این همان لامی است که فرق بین تَل (نهال) با تَل ( تلخ) را مشخص می کند پس اگر بالفرض مخفف کلاه فارسی باشد با لام یایی تخفیف نمی یابد.

 2. در لری تنها یکبار کُلاه بصورت کُله (با لام فارسی نه لام یایی) آمده است و آن هم بنابر اقوال در نامگذاری طایفه لَتکُله می باشد. 

 3. تجربه عینی بنده برای جمع آوری واژگان لری با پیرمردهایی که متولدین دوره قاجار و اوایل دوره رضاشاه بوده اند تلفظ کُلَه باد و وجود زله باد را اثبات می کند. آقای اردشیر سگوند نیز بیش از ده سال قبل از آنکه بنده نام او را شنیده باشم یا بشناسم همین نتیجه را منتشر کرده اند.

4-بنده به هیچوجه منکر وجود  شیوه تلفظ واژه به نحوی که شما شنیده اید نیستم چون بنده خودم در جمع آوری لغات بارها با تلفظهای مختلف برای یک واژه برخورد کرده ام که در زبانشناسی به این امر dialect variation یا چندگونگی بین لهجه ها می گوییم ممکن است گویشوران لری که شما تلفظ این واژه را با آنها ارتباط می دهید به این شیوه تلفظ کرده باشند. (نکته بنده گویشوران لری را دیده ام که به لَر به معنی لاغر «یَر» می گویند  و تلفظ لَر برایشان عجیب و باورنکردنی است).نکته در اینجا است که وجود یک نوع تلفظ خاص در یک منطقه  یا گروه گویشوران دال بر انحصار یا  صحت تلفظ و تفسیر مترتب بر آن نیست.

 5- ضمن احترام و علاقه شدید به استاد رحمانپور و همه بزرگان،  اگر قرار باشد هیچ نظری از بزرگان نقد نشود که هیچ کشفی در عالم صورت نمی پذیرد و به دیکتاتوری علمی می انجامد.در ضمن من نه منکر عظمت اثر موسیقی شدم ونه نامی برده ام. تحقیق زبانشناسی و کار موسیقایی هرکدام اسلوب خود را دارند.

 6.  اینکه فاصله بین باد بهاری و باد پاییزی چقدر است تاثیری بر این مطالعه ندارد .در ادبیات غرب هم همبن فاصله بین  پاییز و بهار وجود دارد ولی وجود باد Boreas منکر باد وحشی غرب نیست و هر دو مکمل هم هستند. 

7. لطافت باد بهاری منکر این نیست که گاه تند و طوفانی نشود ولی باد بهار در همه فرهنگها نماد لطافت و زندگانی نوین است:

گفت پیغمبر به اصحاب کبار      تن مپوشانید از باد بهار
آنچه با برگ درختان می کند     با تن و جان شما آن می کند

 8. بهتر است به جای بعید شمردن یک مقاله یا تحقیق  و مردود شمردن آن به دلیل نشنیدن( همانگونه که ندیدن دلیل نبودن نیست نشنیدن هم دلیل نبودن نیست )به استدلال، منطق و استنتاج یک مقاله نظر داشته باشیم و آن را رد یا قبول کنیم. در پایان برای دوست وسرور گرامی ام جناب آقای رشیدی که به پربار کردن این بحث کمک نمودند آرزوی کامروایی و تندرستی دارم و همواره نیازمند نظرات ایشان هستیم.

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 jr 1392-05-30 12:59
با عرض سلام وخسته نباشیدخدمت همه ی زحمتکشان لور امید است از اینکه مزاحم اوقات شما عزیزان شدم هم شما وهم جناب دوست عزیز و بزرگوارم آقای مهر آموز مرا عفو بفرمائید و باامید به اینکه توضیح نه چندان مفصل اینجانب ارزش توجه وتامل شما و همه ی خوانندگان گرامی شما را داشته باشد و میدانی باشد برای تبادل اندیشه و دقت بیشتر در ارزشها !!
 
 
#2 کدخودایی 1392-06-01 16:05
با سلام واحترام که له وا یا که ڵه ڤا ازدید بنده که یک لک هستم از دومنظرقابل بررسی است نخست معنای ان است که ممکن است معنی بادی باشد که میاید وچیزی را از هم جدا میکند چرا که درزبان لکی که ل کردن یعنی بریدن وقطع کردن بنابرین شاید منظور بادیست که فصلی را ازفص دیگرجدا میکند ویک تعریف دیگر نیز برمیگردد به وجود این نام درسرودهای لکی که همان باد بهاریست
 
 
#3 ناهید 1392-06-13 12:47
باتشکر از جناب رشیدی عزیزوشما دوست گرامی جناب مهرآموز از اینکه محترمانه به بحث وجدل پرداخته اید سپاسگزاریم وامید است که ما خوانندگان هم بیشتر بااینگونه مباحث آشناشویم واین میسر نمی گردد مگر درفضاهای این چنینی چرا که تا نقد ونظر مخالف نداشته باشی نمی توانی به رشد وبالندگی برسی .
منتظر ادامه هستیم .
 
 
#4 لر کوچک 1392-06-17 10:02
زله باد بادی است نگران کنند و خبر از شروع سرما و یخبندان و مشکلات مردم می دهد و اما کله باد باد حیات است باد زنده کننده و خبر از اتمام زله باد و رهایی از مشکلات مردم- اینها معنای چیزی بوده که مادر بزرگها در پاچاهای خود در شبها برای کوچترها تعریف می کردند-یادم هست مادر بزرگ بنده میگفت هرکسی باد کله باد بهش بوزد آن سال سال خوبی برایش خواهد بود