چهارشنبه, 01 آذر 1396  

جدیدترین مطالب

کورش-قانون-یکسان-و-فرهنگ-ثابتی-را-به-ملل-مختلف-تحمیل-نمی-کرد
  علی باجلان / در این روزگار که بیشترین تهاجمات نسبت به فرهنگ های بومی...
سامان-فرجی-بیرگانی-به-سوگ-پدر-نشست
  پدر محترم همکار عزیزمان، سامان فرجی بیرگانی، نویسنده و فعال فرهنگی و...
کریستف-کلمب-باشیم-اما-کشفیات-مان-در-حدّ-«شباهت-دو-کلمه»-نباشد-آیا-در-قفقاز،-پاکستان-و-اندونزی-لر-داریم؟
  ابراهیم خدایی / در تمام زبان های دنیا کمابیش همین حروفی که ما در فارسی...
پیشنهاد-مکان-یابی-مرکز-سیماشکی-عیلامی-در-خرم-آباد
  دکتر محمد بهرامی / احتمالا این دژ که شواهدی از آن در لایه های زیرین...
صدا-و-سیما،-صدای-مردم-لُر-را-بشنود
  لهراسب قلی پور لوایی / لُر قومی است که در طول تاریخ از ایران دفاع کرده...
لک-داغستان-با-لک-لرستان-ارتباطی-با-هم-ندارند-«اسم-های-مشابه»-میان-همه-فرهنگ-ها-و-مناطق-جهان-وجود-دارد
  عیسی قائدرحمت/ خطاهای ناشی از شباهت اسامی اخیرا در موارد متعددی مثل لک...
مخالفت-شوراى-علمى-بازبينى-با-پخش-سريال-«سرزمين-مادرى»-لزوم-اعاده-حیثیت-از-سردار-اسعد-بختیاری
  مصاحبه های غیرکارشناسانه برخی از مدیران و هم چنین کارگردان سریال نه...
سرزمین-کهن-و-امکان-گشودن-گره-ای-که-در-دست-صدا-وسیماست
  سامان فرجی بیرگانی / در ماجراهای سدّ گتوند، تونل کوهرنگ، سریال سرزمین...
فوتبال؛-ابزاری-برای-هویت-خواهی-جامعه-لر
  ابوالفضل بابادی شوراب/  تیم هایی همچون نفت مسجدسلیمان ، گهر دورود ،...
دالالا-اثری-نو-از-حسین-حسین-زاده-رهدار
   حسین حسین زاده رهدار /دالالا برای آموزش لالایی لری به مادران است تا...
 

 
 

گذری کوتاه بر تاریخ اتابکان لر کوچک

 

مهدی محرابی /

این حکومت در سال 1006 ه ق با شکست شاهوردی خان آخرین اتابک لُر از شاه عباس صفوی و اعدام وی به دست شاه عباس به پایان رسید و پس از آن ...

 

سرزمین لر- مهدی محرابی: اتابکان لر به دو شعبه لربزرگ (827 – 550 ه ق) و لر کوچک (1006- 580 ه ق) تقسیم می شوند که شعبه لر بزرگ به فضلویه و لر کوچک به خاندان خورشیدی و همچنین عباسی مجازی معروف بودند.[1]

 

 

خاندان لر کوچک توسط شجاع الدین خورشیدی تاسیس و در دوره های سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان، تیموریان و ترکمانان بر برخی از مناطق غربی و جنوب غربی ایران فرمانروایی می کردند.

 

این سلسله در طول دوره طولانی حکومت خود بر بخش هایی از ایران بنا به قدرت و همچنین تضعیف حکومت مرکزی و همچنین حکومت همسایه (عثمانی) دارای فراز و فرودهای زیادی بوده و با اینکه در قسمت اعظمی از تاریخ متحد حکومت مرکزی ایران بوده است ولی گاهاً به عثمانی نزدیک می شده و همچنین گاهاً میزان اقتدار خود را با تمرد از حکومت مرکزی و تصمیمات مستقل از مرکز نشان می داده.

 

در دوره صفویان از این والیان تحت عنوان والیان عباسی یاد شده است. اتابکان لرستان خورشیدی یا عباسی در دوره صفویان از چنان اقتداری برخوردار بودند که از القاب "شاه" و "ملک" استفاده می کردند.[2]

 

دامنه قلمرو این سلسله بسیار گسترده بوده است و از کارون در خوزستان تا شهر زور در کردستان و از حدود عراق تا به همدان، ایلام، لرستان و اصفهان را دربرمی گرفته است. میرزا قلی خان هدایت در مورد قلمرو جغرافیای لرکوچک می نویسد:

 

«مخفی نماند که لر کوچک که در خرم آباد و خاوه الشتر و صدمره [صیمره= سیمره در شرق و جنوب شرقی استان ایلام] ویدمن [هندمین] سکنی دارند جمعی بوده اند و هستند و عرض ولایت ایشان بر جنوبی عراق واقع است. از طرفی به همدان و قلمروی علیشکر بهارلوی ترکمان و طرفی بالکان خوزستان متصل است و طول آن ولایت از قصبه بروجرد الی بغداد و سایر محال تخمیناً یکصد فرسخ است» [3]

 

در مورد وجه تسمیه منطقه جغرافیایی لربزرگ و لرکوچک گفته اند که در حدود سال 300 ه.ق دو برادر به نام های بدر (برادر بزرگتر) حاکم بخشی از لرستان شده که به لربزرگ معروف شده و برادر دیگر ابومنصور (برادر کوچکتر) فرمانروایی بخش دیگری از این ناحیه را در دست گرفت که به لر کوچک معروف شد.

 

این امرا از طایفه لر جنگروی یا چنگروی از شعبه سلوری (سله وری) بوده اند و به نظر محل زندگی آنان در طرحان واقع در جنوب کوهدشت بوده است و نام محلی و کوهی به نام چنگری را به خود نهادند.

 

این حکومت در سال 1006 ه ق با شکست شاهوردی خان آخرین اتابک لُر از شاه عباس صفوی و اعدام وی به دست شاه عباس به پایان رسید و پس از آن سلسله دیگری به قدرت رسید که نام آن را "والیان لرستان" نهادند.

 

 

 

منابع:

 


1- مولف دکتر مرتضی اکبری، تاریخ استان ایلام، (قم انتشارات فقه، چ دوم اسفند 1386) ص 325-326

2- مولف مجهول، عالم آرای صفوی، به کوشش یداله شکری (تهران: انتشارات اطلاعات، 1362 چ دوم) ص 130

3- زکی بیگ، زبده تاریخ کرد و کردستان جلد 2، ص 412 و رضاقلی خان هدایت، تاریخ روضه الصفای ناصری جلد 12، به تصحیح و تحشیه جمشید کیان فر (تهران: اساطیر 1380) ص 6662

 

 

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 عیسی قائدرحمت 1393-03-26 17:13
بیسار جالب بود مختصر و مفید.
 
 
#2 علوی 1393-03-27 23:08
بهتر بود حکومت اتابکان لرستان از خود نشانه هایی می گذاشت تا چنین آواره ی تاریخ حکومت ملی لر در لرستان نبودیم و یا از خود نمادها و نشانه های بیشتری از خود می گذاشتند
در کل تاریخی که خوب ثبت و ضبط نشود انگار اصلا وجود نداشته
 
 
#3 علوی 1393-03-28 11:18
اتابکان لرستان پرچم و یا نمادی هم داشته؟
چون خیلی از دوستان غیر لر اطلاعاتی از این موضوعات می خواهند و من اطلاعی در این رابطه پیدا نکردم به غیر از یک سایت که یک پرچم سبز با یک ماه و ستاره ی 6 ضلعی.
www.crwflags.com/fotw/flags/ir-lur.html
xumarov.deviantart.com/art/Iranic-Full-FlagPack-326595352
xumarov.deviantart.com/.../...
این پرچم سندیت تاریخی و یا ارتباطی با اتابکان لرستان دارد؟
ممنون میشم اگر درمورد این پرچم توضیحاتی بدید.
 
 
#4 محسن جهانگیری 1393-11-03 22:37
من عضو کوچکی از ایل چنگروی ساکن روستای بلطاق فریدن و از نوادگان الله نظر بیگ چنگروی هستم وابستگی طوایف بختیاری با طایفه چنگروی و زن و زن خواست اکثر طوایف بختیاری بخصوص طایفه بابادی اولاد خسرو خان و جهانگیر خان و خوانین دورکی و استرکی با این طایفه زیاد بود این طایفه بعلت شجاعت و سرکشی زیاد مورد توجه بختیاریها قرار گرفت و افتخاری میکنم از اینکه عضوی کوچکی از طایفه چنگروی هستم
 
 
#5 محسن جهانگیری 1393-11-03 22:41
من عضو کوچکی از طایفه چنگروی ساکن روستای بلطاق منطقه فریدن هستم اگر خواستید در باره اولاد شجااللدین خورشید و طایفه چنگروی بدانید به این ادرس ایمیل بزنید mohsenjahangiri 5/@jmail.com
 
 
#6 لر 1393-11-09 12:14
میدانید که اتابکان لر در حقیقت لر نبودند.

اتابکان عرب بودند.
 
 
#7 بابک 1394-07-23 17:38
دوست عزیز با سلام نمی دونم این چیزها رو از کجا می گن
ولی اتابکان لر از طایفه میر بودن که هنوز هم نوادگان میرشاهوری خان آخرین اتابک لر در خرم اباد و بخشی الوار گرمسیری و دهلران به نام طایفه میر زندگی می کنن،و شجره ی آنها کاملا مشخصه
تمام منابع تاریخی و تمام کتب تاریخی براین موضوع واقفن که اتابکان لر از طایفه میر بودن،
این چیز مشخصی هست بهتره تحقیقات بیشتری بشه در این مورد تا دیگران هم اطلاع دقیقی پیدا کن
موفق باشید
 
 
#8 محسن جهانگیری 1395-01-24 17:14
سلام دوست عزیز که میفرمایید اتابکان لر از طایفه میر میباشند من تمام مطالب رو از کتوب تاریخ و نویسندگان تاریخ همچون حمدالله مستوفی و سردار اسعد بختیار و تحقیقاتی که در این ضمینه داشتم نوشتم و نمیخوام به قوم یا طایفه ای بی احترامی کنم و شاید هم شما دوست عزیز درست بفرمایید ولی من طبق سنگ مزار اجدادم که در حمله افغان کشته شدن و نام و نشانشان از طایفه چنگروی بود پیگیر مسله شدم و به این نتیجه رسیدم وخوشحال میشم که بتوانم به کمک کسی به نتایج بهتری برسیم چون سر سلسله اتابکان لرستان از خود تاریخی بجا نگذاشتن یا اگر هم بوده به غارت رفته این شماره من هست دوست عزیز اگر بیشتر مطلبی داشتین یا کمکی میتونید بکنید که تاری به یادگار از این سلسله بجا بمونه ممنون
 
 
#9 امیر خان 1395-04-06 11:06
حسین خان ساکی اول بعد از شاه وردی خان والی لرستان میشه به سبب نسبت فامیلی که با شاه وردی خان داشته
 
 
#10 امیر خان 1395-04-06 17:30
لرستان در دوره والیان لرستان

بعد از انقراض سلسله اتابکان لر کوچک توسط شاه عباس اول; اداره حکومت لرستان به «حسین خان والی» از بستگان شاهوردیخان آخرین اتابک لر سپرده شد. زمامداری والیان از ۱۰۰۶ تا ۱۳۴۸ هجری قمری به طول انجامید و حکمرانی آنها همزمان با سلسله صفویه، افشاریه، زندیه، قاجاریه و پهلوی بود. حکومت والیان تا اوایل دوره قاجار شامل پشتکوه (ایلام) و پیشکوه (لرستان) می شد ولی از اوایل دوره قاجار تنها به پیشکوه محدود گردید. والیان لرستان از لحاظ قدرت سیاسی و استقلال به پای اتابکان نمی رسیدند; ولی برخی از آنها همچون «علی مردان خان»ساکی از اقتدار فوق العاده ای برخوردار بود.
 
 
#11 پاسخ به امیرخان 1395-04-07 09:27
جناب امیرخان این "حسین خان" با آن "حسین خان ساکی" فرق می کند. والیان از طایفه فیلی بودند نه ساکی. حسین خان ساکی مربوط به اواسط دوره قاجار است.
 
 
#12 امیر خان 1395-04-07 16:31
 اسم موضعی که قرار گرفتند نام قبیله بدان مشهور شده ، مثل روزبهانی و فضلی و داود عباسی و ایازکی و عبدالملکی و ابوالعباسی که نام پدر موسوم اند و سلوزی و جنگرویی و لک و هسته و کوشکی و کارند و سنوبندی و الانی و زخوارکی و براوند و زنگنه و مانکره یی و رازی و سلگی و ساکی و جودکی که به اسامی موضع خود مشهور شده اند

 (منتخب التواریخ ، معینی نطنزی ص ۵۳)
 
 
#13 مجید 1395-06-03 14:14
سلام.فیلی به قسمتی از زمینهای لرستان و پشت کوهاطلاق شده و نامی است که بدلیل وجود والیان لرستان به تمام سرزمین لرستان لرستان فیلی گفته میشده.ضمنا تمام اتابکان/لرکوچک، لربزرگ، اتابکان یزد،اتابکان فارس،اتابکان آذربایجان/هیچکد ام لر نبوده و از ترکمانان سلغوری ویا سلبوری بودن.در ضمن والیان لرستان نیز از ریشه ترکمن و از ایل ساکی بودند.
 
 
#14 مجید 1395-06-03 19:05
حسین خان ساکی والی لرستان با حسین خان ساکی ناظم الامرا زمان قاجار یکی نیستن.از حسین خان ساکی والی لرستان آثاری همچون حمام گپ و پل گپ بجا مانده و یا مسجد ساکیان در دزفول .در کتب زمان شاه عباس به صراحت در مورد یکصد خانواده از والیان لرستان که به هویزه میروند و والیان هویزه میشوند اسم برده شده و امروز بعد از سالیان سال فرزندان آنها به زبان عربی صحبت میکنن.
 
 
#15 شارسان 1395-06-06 17:54
چگینی به نظر صورتی مقلوب از واژه چنگروی است.چنگروی برگرفته از کلمه چنگه یا چنگای زبان اوستایی است که به معنی خورشید است.اتابکان لر کوچک را آل خورشید میگفتند و نسب خود را طبق گفته حمدالله مستوفی مؤلف تاریخ گزیده به طایفه چنگروی میرساندند.واژه نامه لری اثر اکبر یاوریان صفحه ۳۱۵
 
 
#16 مجید 1395-06-31 18:37
فیلی نام قدیم خرم آباد بوده و مردم آنجا به لر فیلی شناخته میشدن که بعدها بواسطه والیان لرستان محدوده تحت نفوذ آنها بیشتر شده و از اراک تا عراق بوده .اتابکان مقارن با حکومت سلجوقیان بوجود آمدند.و کلا دو قسمت بودن یکی اتابکان فارس ولرستان و یزد و اتابکان آذربایجان که از شعب سلغوری یا سلبوری بودند.که در زمان تشکیل حکومت سلجوقیان با هزار خانواده به کمک سلجوق شاه آمدند و دیگری اتابکان آق سنقر که اتابکان دیاربکر وشام بودند که آق سنقر غلام شاه بود که به مقام اتابکی رسید
 
 
#17 مجید 1395-06-31 18:50
سرزمین لرستان فیلی : قسمتی از اصفهان قسمتی از اراک قسمتی از همدان قسمتی از کرمانشاه لرستان خوزستان ایلام قسمتی از ترکیه قسمتی از عراق.
امروز طوایف ساکی در این شهرها زندگی میکنند: الشتر،بروجرد،ار اک،دورود،ازنا،ا لیگودرز،پلدختر، نهاوند،ملایر،صح نه،هرسین، کنگاور،خرم آباد،ایلام،اندی مشک،دزفول،شوشتر ،هویزه،سوسنگرد، عراق، وترکیه زندگی میکنند. امروز شهرک ساکی سنت در ترکیه و قهرمان ملی کیک بوکسینگ ترکیه با فامیلی ساکی است .ایل ساکی و رشنو بعنوان لرهای فیلی عراق هستند. خیلی از طوایف لر بخاطر جایگاه ساکیها اسم ساکی را بر فرزندانشان گذاشتند. امروز هم رد ساکی در چالدران وجود دارد.
 
 
#18 مجید 1395-07-15 09:50
سلام .در مورد طایفه چگنی :براساس نوشتههای شرف الدین بدلیسی در کتاب شرفنامه ، ایل چگنی یکی از ایلات کرد و از بهترین مردمان روزگار /با تعریف از مردانگی و مهماننوازی و جنگجویی/صحبت کرده است .ضمنا چگنی و چنگروی هیچ ارتباطی با هم ندارند.
 
 
#19 احمدنظری 1395-10-18 22:58
سلام
میخواستم بگم تنها طایفه ای که درحال حاظربانام چنگروی در لرستان زندگی میکنند درشهرستان الیگودرز وروستاهای مغانک سفلی وبلطاق بافامیلی نظری وجهانگیری هستند.وطبق شواهد ومستندات تاریخی نسبتشان به اتابکان لر کوچک میرسد.