سه شنبه, 02 آبان 1396  

جدیدترین مطالب

صدا-و-سیما،-صدای-مردم-لُر-را-بشنود
  لهراسب قلی پور لوایی / لُر قومی است که در طول تاریخ از ایران دفاع کرده...
لک-داغستان-با-لک-لرستان-ارتباطی-با-هم-ندارند-«اسم-های-مشابه»-میان-همه-فرهنگ-ها-و-مناطق-جهان-وجود-دارد
  عیسی قائدرحمت/ خطاهای ناشی از شباهت اسامی اخیرا در موارد متعددی مثل لک...
مخالفت-شوراى-علمى-بازبينى-با-پخش-سريال-«سرزمين-مادرى»-لزوم-اعاده-حیثیت-از-سردار-اسعد-بختیاری
  مصاحبه های غیرکارشناسانه برخی از مدیران و هم چنین کارگردان سریال نه...
سرزمین-کهن-و-امکان-گشودن-گره-ای-که-در-دست-صدا-وسیماست
  سامان فرجی بیرگانی / در ماجراهای سدّ گتوند، تونل کوهرنگ، سریال سرزمین...
فوتبال؛-ابزاری-برای-هویت-خواهی-جامعه-لر
  ابوالفضل بابادی شوراب/  تیم هایی همچون نفت مسجدسلیمان ، گهر دورود ،...
دالالا-اثری-نو-از-حسین-حسین-زاده-رهدار
   حسین حسین زاده رهدار /دالالا برای آموزش لالایی لری به مادران است تا...
توسعه-استان-قم-در-سایه-مظلومیت-الیگودرز
  نویدی خوش برای مردم استان قم که با شنیدنش بار دیگر زخم کهنه لرستان سر...
روز-پزشک-و-یادی-از-پزشک-افسانه-ای-لرستان
   رضا فرهادی / جریان زندگی، خصایص و مبارزات دکتر اعظمی شباهت کم نظیری با...
ایرج-خوانی،-نماد-درخشان-بومیابی-در-شعر-و-موسیقی-لرستان
   ابراهیم خدایی /نه فقط در مقام کلام و موسیقی که در بینش نیز ایرج شباهتی...
لرستان-و-شبح-امیر-احمدی
   دکتر روزبه کلانتری / چند روز پیش در خبرها آمده بود که لانۀ قدیمی...
 

 
 

نگاهی به هویت‌یابی در میان لرهای بختیاری / بخش اول

 

جهانگیر محمودی/

این مباحث از این بابت طرح می‌شوند که هویت درمیان ما مبهم و ناروشن است و در نتیجه قومیت از کارآیی مفید و سازنده در جهت منافع خویش بسیار ضعیف و فاقد انسجام مفید است

 

 

شیخ جهانگیر محمودی/ نشریه فرهنگی-اجتماعی لور

قسمت اول مباحث کلی:

درباره هویت طلبی (Identity) لرهای بختیاری نوشته‌هایی تقدیم خوانندگان فرهیخته و نخبه‌های قومیت می‌نمایم. امیدوارم خدمت قابل توجهی به برادران و خواهران و گویل و ددیل خود نموده باشم. این مباحث از این بابت طرح می‌شوند که هویت درمیان ما مبهم و ناروشن است و در نتیجه قومیت از کارآیی مفید و سازنده در جهت منافع خویش بسیار ضعیف و فاقد انسجام مفید است. و گاهی نیز در تضاد با منافع قومیت مباحثی مطرح می‌شود که آثار زیانباری دارد. بنابراین از فرهیختگان و نخبگان انتظار می‌رود در این پیوند کوتاهی نورزیده و مباحثی جهت گسترش درک و شناخت کلی از هویت بختیاری به وجود آید.

نخست باید دانست هویت چیست و چه ویژگی‌هایی دارد. هویت به زبان پارسی کیستی (است که مجموعه نگرش‌ها، ویژگی‌ها و روحیاتی که یک فرد را از دیگران متمایزمی‌کند-بیان می نماید (موسی نجفی. هویت شناسی. چاپ اول. آذرما، ۱۳۹۲..) بنابراین کوشش هویت‌یابی بر روحیات هر فرد از بختیاری متمرکزاست. هر فرد بختیاری باید بداند که کیست و چه ویژگی‌هایی دارد و در این مورد باید تعریف روشنی باشد که همگان به صورت بدیهی به آن پایبند و مقید باشند. اما هر فرد بختیاری برای اینکه بتواند چنین هویت منسجم و متحدی داشته باشد لازم است که بداند هویت اجتماعی چه ویژگی‌هایی دارد و چگونه شکل می‌گیرد.

هویت اجتماعی انسان، از پنج مؤلفه پیروی می‌کند. به زبان دیگر، برپایه پنج مؤلفه تأثیرگذار، شکل می‌گیرد:1)عوامل جغرافیایی ـ اقلیمی،2) عوامل سیاسی و تاریخی،3) عوامل اقتصادی و معیشتی4 ) عوامل فرهنگی (زبان و ادبیات و هنر، میراث اساطیری، سنن و آداب، اعتقادات و آیین‌ها و رسوم و یادمان‌ها) 5) و مؤلفه‌های تربیتی. (ویکی پدیا)

بنابراین اگر هر بختیاری درکی کلی و جامع از ـ عوامل جغرافیایی ـ اقلیمی، عوامل اقتصادی و معیشتی، عوامل سیاسی و تاریخی، عوامل فرهنگی و مؤلفه‌های تربیتی نداشته باشد فاقد هویت است و یا هویتی ناقص و ناروشن دارد. اگر نگاهی به مجموعه آثار نخبگان لر به ویژه بختیاری داشته باشیم عمدتا تنها بند 4 هویت را به آن پرداخته‌اند. یعنی: عوامل فرهنگی (زبان و ادبیات و هنر، میراث اساطیری، سنن و آداب، اعتقادات و آیین‌ها و رسوم و یادمان‌ها). اندکی نیز به موارد دیگر پرداخته‌اند که بسیار ناکافی است. علی هذا ما نیاز داریم که به همه پنج مولفه بپردازیم. در غیر این صورت دچار ضعف و فترت خواهیم بود و نخواهیم توانست مشکلات مردممان را حل کنیم در ادامه این نوشته‌ها این پنج مولفه را پی می‌گیریم. البته در اینجا از دیدگاه‌های فرهاد عرفانی در تبیین بحث علمی هویت سود برده‌ایم.

الف) عوامل جغرافیایی ـ اقلیمی:

به مجموعه عواملی گفته می‌شود که برگرفته از ویژگی‌های مربوط به اقلیم، طبیعت و آب و هواست، که در قرون و هزاره‌ها، می‌تواند بر نوع رفتار زیست‌محیطی افراد تأثیر گذاشته و هویتی اجتماعی خاص، یا احساس تعلقی به خصوص را در یک گروه انسانی، از گذر زندگی تاریخی، ایجاد کند؛ بنابراین، باید ریشه بخشی از احساسات مربوط به تعلق سرزمینی را در این عامل، جستجو کرد. اما وجه تشابه در میان یک گروه انسانی که تنها برگرفته از این عامل باشند، قادر به ایجاد هویت اجتماعی نیست، بلکه این عامل ـ همان گونه که پیشتر گفته شد ـ تنها می‌تواند یکی از عوامل گسترده ایجاد هویت و احساس تعلق به یک گروه خاص انسانی باشد. بنابراین هر بختیاری باید اقلیم خود را مشخص کند و به نظر من اقلیم بختیاری‌ها سرزمینی است که همه لرها در آن زندگی می کنند. دراین باره بیشتر خواهیم نوشت. لیکن نباید فراموش شود که اصل هر لر در افتخار و وابستگی به ایران سرزمین بزرگمان است به خصوص بختیاری‌ها که خوب می‌دانند از اعقاب کوروش بزرگ ذوالقرنین هستند. و به اعتقاد من پدر این ملت می‌باشند. و البته نباید ایرانی بودن مبنایی برای مخالفت با نظام اسلامی شود. این نه واقعیت دارد و نه اینکه منفعت و مصلحت ما درآن است. سرزمین و اقلیم لرها همچنین باید دارای مرکزی باشد که دارای ثروت و قدرت بیشتر برای ماست. بدون این مرکز مشخص و معین نمی توانیم به حل مشکلات قومیت توفیق یابیم. در این باره نیز بعدا خواهیم نوشت. به عقیده من اهواز و خوزستان مرکز اصلی لرها به خصوص بختیاری‌هاست. مرکزی که می‌تواند قدرت بسیار به ما دهد تا خدمات بزرگی به ایران و اسلام بنماییم. و مشکلات خود را حل کرده و گونه‌ای باشیم که شایسته شان و بزرگی ماست.

ب) عوامل سیاسی و تاریخی:

به مجموعه عواملی گفته می‌شود که متأثر از سرنوشت سیاسی و تاریخی مشترک یک گروه خاص از انسان‌ها هستند. دقت شود که وقتی می‌گوییم: «یک گروه خاص از انسان‌ها»، منظورمان همزمان، آن گروهی از انسان‌ها هستند که می‌توانند در میان خود، شامل گروه‌ها و دسته‌های متعدد انسانی در حوزه‌های گوناگون جغرافیایی باشند. یادمانده‌های تاریخی، شادی‌ها، غم‌ها و نبردها و شکست‌ها و پیروزی‌های مشترک، از جمله عواملی هستند که از منظر تحمل نوع نظام‌های سیاسی خاص و رخدادهای مشابه، می‌توانند تأثیرات ماندگاری بر احساس هویت مشترک بگذارند. بی گمان ما لرها دارای هویتی بزرگ و برجسته در تاریخ ایران هستیم.در این باره بیشتر خواهیم نوشت.

پ) عوامل اقتصادی:

عوامل اقتصادی در احراز هویت مشترک عبارتند از: شیوه تولید اقتصادی،روابط تولید، سطح و نوع تولید، ابزار خاص تولید و امکانات تولیدی یک گروه به خصوص از انسان‌ها که در یک اقلیم مشخص تاریخی، زندگی کرده و می‌کنند.بسته به اینکه این گروه انسانی مفروض، از گذر یک جریان (پروسه) تاریخی، در هر یک از عوامل نامبرده، متأثر از چگونه نظامی بوده‌اند، دارای ویژگی‌های مشترکی می‌شوند، که این ویژگی‌ها، نوعی خاص از احساسمشترک و تعلق تاریخی را ایجاد می‌کنند؛ برای نمونه، قرن‌ها حاکمیت نظام زمین‌داری (فئودالیسم) در بین ملل اروپایی و یا حاکمیت نظام ارباب و رعیتی در ایران، منجر به ایجاد دو نوع متفاوت از احساس مشترک، نسبت به روابط تولیدی و رابطه انسان با انسان و انسان با زمین، در بین این دو گروه انسانی شده‌اند. تفاوت نوع نگاه به اشرافیت در جوامع اروپایی و فرهنگ برگرفته از آن، با نوع نگاه مردم ایران به همین مقوله، برخاسته از همین تنوع تولید، روابط و ابزار تولیدی متفاوت است.در واقع ایل گرایی (که پدیده ای نادرست است)از این شیوه روابط ناشی می شود. لرها نباید اگر می‌خواهند در جهت منافع خویش قدم بگذارند اسیر ایل‌گرایی باشند. این یک پدیده ارتجاعی است و روحیه عقب مانده و تفرقه عشیره‌ای را گسترش می‌دهد. ما نیازی به روابط ارباب و رعیتی نداریم و البته دیگر امکان آن وجود ندارد .گرچه به چهره‌های بزرگی از خان‌ها در تاریخ و اکنون خان‌های پیشرو که  می‌توانند بسیار مفید و موثر باشند، نیاز مبرم داریم. خان‌هایی که از نام نیک خویش برای رساندن  ایل به مرحله قومیت کامل موثر با شند نه اینکه آنرا درمرحله ایل متوقف نمایند.

ت) عوامل فرهنگی:

عوامل فرهنگی، عواملی هستند که از گذر زندگی مشترک اجتماعی و تحت تأثیر نوع روابط انسانی حاکم بر جوامع و متأثر از همه عوامل اقلیمی، سیاسی،تاریخی و اقتصادی، ایجاد می‌شوند. این تأثیرات در صورت تداوم تاریخی، زمینه‌های پیدایش نوعی خاص از جهان بینی، اعتقادات، زبان مشترک، هنر و سنن و آداب و آیین‌های اجتماعی منحصر بفرد را فراهم می‌آورند. این عوامل، به دلیل اینکه در زمانی نسبتأ طولانی ایجاد می‌شوند، به همان نسبت ماندگارتر و مستحکم‌تر از عوامل دیگر هستند و بخش اصلی از هویت اجتماعی انسان را شکل می‌دهند. عوامل فرهنگی به مرور زمان تغییر شکل می‌دهند و ممکن است تضعیف و یا تقویت شوند، اما بن‌مایه‌های تاریخی آنها، کمتر دچار تحولات آنی و دوره‌ای می‌‌شوند. بسته به اینکه انسان، در هنگام تولد در کدام حوزه فرهنگی قرار گیرد، طبیعتأ احساس هویت اجتماعی او دارای مشخصه‌های منحصر بفرد همان حوزه (در آینده) می‌شود. این مشخصه‌ها، با انسان و رشد اجتماعی او، از طرف محیط زندگی، محیط آموزش، محیط کار و مجموعه روابط اجتماعی، به وی، خودآگاه و یا ناخودآگاه، تزریق می‌شوند. همچنین اراده انسان بالغ، کمتر می‌تواند در این ماندگارهای ریشه‌دار، تغییر ایجاد کند، بلکه حداکثر، سمت و سوی رفتار اجتماعی را می‌تواند تا اندازه‌ای تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین، هویت فرهنگی، امری نیست که از کسی گرفته شود یا بتوان به زور به وی تحمیل کرد. این هویت، در واقع، هسته اصلی تشکیل دهنده شخصیت اجتماعی انسان است و برای همین، طلبیدنی و خواستنی نیست! گروه انسانی بدون هویت و یا سلب هویت شده، روی کره زمین وجود ندارد، چرا که انسان در جامعه زندگی کرده و رشد و تکامل یافته است و اجتماعی بوده است، نه انفرادی؛ بنابراین، هر انسانی، در هر جامعه‌ای که زندگی می‌کند ـ جدا از مسائل حقوقی و سیاسی در یک مقطع خاص تاریخی ـ دارای هویت مشخص اجتماعی و تاریخی است. بنابراین، می‌توان هویت مشخص تاریخی او را نادیده گرفت، اما نمی‌توان آنرا سلب کرد. دراین باره باید گفت گرچه کوشش‌های بسیاری درزمینه هویت فرهنگی درمیان لرها خصوصا بختیاری ها صورت گرفته لیکن هنوز درک واحدی ازاین هویت فرهنگی درمیان قومیت وجود ندارد.

ث) عوامل تربیتی:

آخرین عامل تأثیرگذار در شکل گیری هویت اجتماعی انسان، عامل تربیتی است. این عامل، خود برگرفته از عواملی همچون، نوع روابط اخلاقی ـ فرهنگی و رفتاری حاکم بر خانواده، آموزش و پرورش و همچنین جامعه است. هر یک از این سه حوزه، بخشی از حوزه نفوذ تربیت انسان را شکل می‌دهند، ولی بسته به اینکه هر یک از عوامل نامبرده، چقدر گسترده‌تر عمل کنند و انسان مورد نظر را تحت پوشش آموزه‌های خود قرار دهند، تربیت انسانی را می‌توانند در حوزه نفوذ خود بگیرند. امروزه، آموزش و پرورش و جامعه ـ به ویژه بخش مربوط به رسانه‌ها ـ سهم عمده‌تری نسبت به عامل خانواده، بر عهده گرفته‌اند و شاید به همین دلیل نیز باشد که تشابه بیشتری در میان گروه‌های انسانی، دیده می‌شود. این عامل بسیار اهمیت دارد. متاسفانه کوشش قابل توجهی صورت نگرفته که دیده شود چگونه می توان خانواده‌ها، مدارس و رسانه‌ها را در جهتی هدایت نمود که در نتیجه هویت‌یابی روشن و مفیدی برای فرزندان لر فراهم شود. باید نخبگان ما در این باره داد سخن فرادهند و بکوشند که بیان شود چگونه خانواده‌ها را در این پیوند وارد گود تربیت هویت ساز بنمایند. معلمان و دبیران و استادان دانشگاه‌ها چگونه وارد این کارزار شوند و بالاخره روشن کنند که نقش رسانه‌ها به طور کلی و به گونه مشخص و در هر مقطع چیست.

نگارنده در شماره‌های آینده خواهد کوشید که به ترتیب بر پایه وسع خویش بکوشد هر یک از مولفه‌های پنج گانه هویت ساز را تبیین کند و امیدوارم که بزرگان لر و بختیاری دراین باره کوتاهی نورزیده و همداستانی بورزند. مجددا تاکید می‌کنم نخبگان باید درباره هر پنج مولفه بحث‌های گسترده و اثر گذاری داشته باشند. امید است که این خواهش بی‌پاسخ نماند.

ادامه دارد...

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 جمشیدی 1395-01-17 13:02
بسیارعالی
 
 
#2 م.مسجدسلیمان 1395-01-17 15:21
بسیار عالی. تشکر و سپاس از گئو بزرگوارمون