سه شنبه, 04 مهر 1396  

جدیدترین مطالب

جایگاه-قوم-لُر-بختیاری-و-درخت-تنومند-و-ریشه-دار-هویت-لُریاتی
  ابوالفضل بابادی شوراب/ بختیاری ها سال هاست است که از هویت عشایری و...
دالالا-اثری-نو-از-حسین-حسین-زاده-رهدار
   حسین حسین زاده رهدار /دالالا برای آموزش لالایی لری به مادران است تا...
توسعه-استان-قم-در-سایه-مظلومیت-الیگودرز
  نویدی خوش برای مردم استان قم که با شنیدنش بار دیگر زخم کهنه لرستان سر...
روز-پزشک-و-یادی-از-پزشک-افسانه-ای-لرستان
   رضا فرهادی / جریان زندگی، خصایص و مبارزات دکتر اعظمی شباهت کم نظیری با...
ایرج-خوانی،-نماد-درخشان-بومیابی-در-شعر-و-موسیقی-لرستان
   ابراهیم خدایی /نه فقط در مقام کلام و موسیقی که در بینش نیز ایرج شباهتی...
لرستان-و-شبح-امیر-احمدی
   دکتر روزبه کلانتری / چند روز پیش در خبرها آمده بود که لانۀ قدیمی...
حماسه-قلعه-گلاب-و-غریبانگی-دختران-لر
   حمید لطفی / در تاریخ همواره زنانی ستایش می شوند که پا به پای مردانشان...
پیام-معاون-پژوهش-مجمع-تشخیص-به-جشنواره-لری-تمدار-بیت
   علی رضایی میرقائد /عاون پژوهش مجمع تشخیص مصلحت نظام در پیامی به...
زاده-ی-تهران،-متولد-لرستان-گذری-کوتاه-بر-لرهای-هداوند-استان-تهران
   مهدی محرابی /تنها موردی که بین همه طوایف این ایل مشترک است، با افتخار...
از-رسمیت-بخشیدن-روی-کاغذ-تا-پاسداشت-واقعی-زبان-لکی
   علی باجلان / در جغرافیای لُر نشین از شمالی ترین نقاط آن یعنی کلهری و...
 

 
 

طوايف و بلوکات لرنشین کرانه خليج فارس ( بلوکل پا دريه)

 

محسن خواجه گیری/

شعراى محلى سرا استان بوشهر به داد اين گوييش رسيده و با سرودن اشعار لرى احياگر زبان لرى با لهجه محلى خود گرديده اند برگزارى شب شعر محلى «سنگار افتو ديلم»، شب شعر بهارونه ليراوى، شب شعر دشتستان و .. 

 

 نشریه فرهنگی و اجتماعی لور، محسن خواجه گیری: قبل از عهد پهلوى تقسيمات کشورى به صورت شهر و شهرستان و استان نبود بلکه به صورت ايلات و بلوکات و ايالات و ممالک بود مثلا ايل بير احمد، ايالت کهگيلو، مملکت فارس، که سر جمع همه ممالک مى شد «ممالک محروسه ايران» و گاهى نيز ممالک محروسه قاجار،  صفوى و يا هر دولتى ديگر. «ايل» به عشاير کوچرو مى گفتند و «بلوک» به عشاير ساکن در دهات و شهر در زبان لرى مناطق ساحلى خليج فارس به دريا «دريه»  (به کسر دال سکون را  فتح يا و سکون ها) مى گويند در کرانه خليج فارس در استان بوشهر تا جنوب شرق خوزستان به شهادت آثار باستانى و متون تاريخى از عهد دولت ايلام تا کنون مسکون بوده است.

آثار باستانى شهرهاى ليان، تاوگه، توج، گناوه (جنابه)، سنجاهان،  اسلجان، سينيز، قوستان، ماهرويان، ريشهر و رستاق آن، آسک و آثار صدها آبادى ناشناخته ديگر در سرتاسر شرق تا غرب کرانه شمالى خليج فاس (بوشهر و خوزستان) وجود دارد.

مردم اين سامان ساحلى به زبان لرى حنوبی با لهجه هاى مختلف سخن مى گويند، زبان لری در این سامان با سایر مردم لر بختیاری، لک، مینجایی و... اشتراکات بسیار زیادی دارد. در سال هاى اخير به علت تردد بسيار و بعضا سکونت در کشورهاى عرب  حوزه خليج فارس و همسايگى با اعراب خوزستان بعضى تاثيرات بر مردم اين سامان داشته همچنين زبان رسمى ملى بر گوييش اثر فراوان تا جاى که اغلب کلمات اصيل لرى طى سى سال گذشته از اين گوييش ها حذف گرديد هر چند هنوز نيز معمرين همان واژگان را بکار مى برند.

الحمدالله شعراى محلى سرا استان بوشهر به داد اين گوييش رسيده و با سرودن اشعار لرى احياگر زبان لرى با لهجه محلى خود گرديده اند برگزارى شب شعر محلى «سنگار افتو ديلم»، شب شعر بهارونه ليراوى، شب شعر دشتستان و .. همه موجب حفظ اين زبان کهن گرديده است. مناطق ساحلى سيستم عشيره اى دارند و هر شخص از ساحل نشينان تعلق خود به حونه، تيره، طيفه و بلوک خود را مى داند.

بلوکات لر نشين ساحلى از شرق تا غرب به اين ترتيب است؛

دشتى (که خود داراى 9 بلوک مجزا از هم مى باشد)، دشتستان ( 11 بلوک بوده که فقط سه بلوک آن ساحلى است انگالى , رودحله و حياتداوود)، ليراوى , هنديجان  و دورق

انگالى: اين منطقه جزء شهرستان بوشهر است در سال 628 قمرى از راه جزيره  شيف که از دهات بلوک انگالى است صلاح الدين محمود لر با لشکر شول و الوار با کشتى جزيره هرمز و بحرين و سپس قطيف را فتح کرد و ضميه حکومت اتابک سعد زنگى اتابک فارس نموددر سال 671 شمس الدين محمد بن على لر از خور شيف با لشکر الوار اقدام به فتح هرمز کرد وجود افرادى با پسوند لر و لشکر الوار در منطقه انگالى و ارتباط با دريا از عهد اتابکان استانگالى داراى چهار طايفه است:

الف) طايفه لر پشتونى که خوانين انگالى از اين طايفه  هستند

ب) طايفه عمادينى شاخه اى از طايفه خدرى ليراوى مى باشد

ج) طايفه جمهورى که از لرستان به اين بلوک مهاجرت کرده اند

د) خاندان ها و تيره هاى  مختلف لر ديگر در دهات انگالى هستند

تنگستان:  بلوکى ساحلى است که محدود به دشتى و دشتستان و دريا است در تقسيمات کشورى شهرستان تنگستان به مرکزيت اهرم مى باشد لهجه تنگستان براى گويشوران لر جنوبى کاملا قابل درک است  رشته کوهى مناطق ساحلى و داخلى تنگستان را از هم مجزا کرده است تنگستان داراى چند طايفه متعدد است که چند طايفه آن بزرگتر مانند خدرو، زندبودى، زنگنه، فولادى و طوايف خاندان هاى کوچکتر هستند مانند خاندان احمد شاه خانى، احمدى ممسنى، گتو، جمالى، شهابى و...

حکومت تنگستان از دوره زند با خاندان احمد شاه خانى بود که نام باقرخان و احمد خان تنگستانى را در جنگ ايران و انگليس حوادث عهد ناصرالدين شاه قاجار داريم پس از خاندان احمدشاه خانى حکومت تنگستان بدست طايفه فولادى افتاد که زاير خضر خان هنگام جنگ بين الملل اول خان تنگستان بود , سپس خانى برقرار طايفه خدرو و ريس على خان خدرو تنگستانى و پسرش محمدعلى خان که تا اصلاحات ارضى خان تنگستان بود تنگستاني ها علاوه بر آنکه زبان لرى را به لهجه خاص خود سخن مى گويند , به گواه تصاوير باقى مانده از دوره قبل از تغيير لباس رضا خانى پوشش زنانه و مردانه لرى داشتند چندين طايفه تنگستانى اضافه بر موارد بالا منشاء نژادى لرى نيز دارند.

الف) طايفه خدرو : که اغلب حوادث تنگستان را رقم زده اند عموزاده طايفه خدرى ليراوى هستند.

ب) طايفه زنگنه : از ايل لک زنگنه هستند که در عهد صفويه ساکن اين خطه مى باشد و مثل بقيه اهل تنگستان به شجاعت مشهورند.

ج) طايفه زنده بودى : اين طايفه از الوار استان فارس هستند.

د) طايفه احمدى : اين طايفه از الوار ممسنى مى باشد که ساکن چندين روستا تنگستان هستند , ريس على دلوارى از اين طايفه است.

شهر بوشهر: در سال 1150 و اندى توسط شيخ ناصر آل مذکور ابومهيرى ناخدا باشى لشکر نادر شاه بنا نهاده شد، اين شهر داراى چهار محله بوده که تجار از همه جاى ايران و جهان در اين محلات سکونت داشته اند، دو محله اين بندر به نام دو شهر لر نشين است، محله دهدشتى و محله بهبهانى  لهجه بوشهرى  فارسى آميخته به لرى است و اغلب اصطلاحات و کلمات لرى را بکار مى برند.

بلوک دشتى : شامل شهرستان دشتى به مرکزيت خرموج و شهرستان دير به مرکزيت  بندر دير است.  لهجه دشتى خاص اين خطه است و بيشترين قرابت را با زبان لرى جنوبی دارد و بعضى افعال بسيار نزديک به لهجه بهبهانى و اردکانى است،  شايد بيش از نود در صد اصطلاحات لهجه دشتى با لرى جنوبی یکسان است پوشش زنانه و مردانه دشتى به گواه تصاوير باقى مانده از قبل از تغيير لباس رضاخانى لرى است حتى گاهى هم اکنون نيز زنان در مراسم عروسى لباس لرى مى پوشند بسيارى از طوايف دشتى اضافه بر اشتراکات بالا با لرها داراى نژاد لرى هستند طايفه جاگرو و جاگرانى اين طايفه لر نژاد با طايفه خواجه گيرى ليراوى عموزاده هستند که حدود چهارصد سال پيش ساکن دشتى شده اند و اکنون در شهر بندر دير، آبدان، روستاهاى تلخو، بادوله و .... سکونت دارند.

 طايفه خنسير نيز لر نژاد است و با طايفه خدرى ليراوى و خدرو تنگستان عموزاده هستند  اين طايفه ساکن کبگان،  لاور،  کلات، زيراهک،  بريکو، و .... ساکن هستند. قايدان , طايفه ديگر لر نژاد بلوک دشتى هستند، که ساکن حيدرى و احشام حسن محمد، قايدان و ....  مى باشند،  خواجه  نيز طايفه اى لر نژادند که  در دهات دومنالو و.... ساکن هستند.

فخرکو طايفه ديگر لر تبار اين خطه است، على فخرايى کدخداى نوکن و مبارزه دوره پهلوى اول و دوم از اين طايفه بود منشا نژادى ديگر طوايف دشتى را به فرصت ديگر مى گذاريم دشتى مهد علما , سادات و شعرا و خوانين بزرگى بوده که در تاريخ و فرهنگ جنوب و بلکه کل ممالک اسلامى نقش داشته اند.

دشتستان: اين بلوک در گذشته بسيار وسيع تر از شهرستان کنونى دشستان به مرکزيت برازجان بود از رودخانه مند در دشتى تا رودخانه زهره در خوزستان را دشتستان مى گفتند و يازده بلوک و ناحيه مجزا از هم بود و خان و مالک جدا داشت، از آنجایى که در اين مقاله قصد پرداختن به طوايف کرانه خليج فارس را داريم از پرداختن بقيه مناطق لرنشين دشتستان صرف نظر کرده و به وقت ديگر موکول مى کنيم و فقط به بلوکات حياتداود و رودحله و انگالى مى پردازيم  گوييش دشتستانى گوييشى از زبان لرى است که با کمى تفاوت در مناطق مختلف با لهجه هاى خاص همان مناطق تلفظ مى شود لباس زنانه و مردانه همه دشتستان کاملا لرى است و موسيقى , رقص و آوازها کلا لرى مى باشد، در سالهاى اخير شعراى محلى سرا جهت احيا لهجه لرى دشتستان  جدا زحمت کشيده و اشعار زيبا سرودند خصوصا ملک الشعراى استان بوشهر مرحوم ايرج شمسى زاده.

رود حله و حياتداوود: به جز دو طايفه عرب که زبان لرى را هم چون زبان مادرى شان تکلم مى کنند مابقى طوايف اين دو بلوک لر مى باشند  خوانين حياتداوود بر هر دو بلوک حکومت داشته اند از آنجاى که تمام طوايف حياتداود لر زبان و لر نژاد هستند یکی از خوانین طوایف حیات داودی عبارتست از الله کرم خان حياتداودى   در کتاب هفت فصل طايفه اش را از منشعب از طايفه حيات الغيب لرستان مى داند که در عهد سلاطين صفوى وارد اين خاک شدند و بنام طايفه خود نمودند نخستين کسى از اين طايفه که  در متون تاريخى از آن نام برده شده است کا حيدر حياتداوودى و پس از او اميرعلى خان حياتداوودى است که لطف على خان زند را يارى نمود.

ليراوى: تنها بلوک کوهگيلو که در ساحل خليج فارس است در ارديبهشت سال 1295 شمسى از کوهگيلو مجزا و ضميمه بنادر گرديد ايل ليراوى از ايلات لر بزرگ بوده است و از عهد سلجوقى اميران ليراوى حاکم بر اين ايل بودندپس از اتابکان لر امير سهم الدين شنگل حاکم لر بزرگ گرديدتمام محدود شهرستان ديلم در بلوک ليراوى قرار دارد و همگى لرزبان و لر نژادند.

بلوک هنديجان: که شامل شهرستان هاى هنديجان، اميديه و قسمتى از شهرستان ماهشهر است  و بسيارى از طوايف لر سکونت در اين بلوک داشته اند  که در اينجا فقط بقسمت ساحلى اين بلوک تا شهر بندر ماهشهر مى پردازيم طايفه شعبانى طايفه لر زبان جد خود را على خان و از خوانين شبانکاره مى دانند طايفه حياتى ديگر طايفه لر نژاد بلوک هنديجان که با طایفه حیات داودی هم نژاد است.

ديگر طوايف لر اين منطقه

بوالى، آغاجرى ها : بگديل و گشتيل،  ليراوى، قنواتى، شيرعالى و دراويش، طوايف عرب هنديجان نيز لرى را همچون زبان مادرى تکلم مى کنند دراويش شاه حمزه دشت غزاله ديگر طايفه لر اين صفحات هستند ساکنان بومى ماهشهر دو طايفه لرزبان بندرى و قنواتى هستند که لرى را با لهجه ماهشهرى تکلم مى کنند.

شهر شادگان: بوميان اين شهر به لرى تکلم مى کنند هر چند عربى نيز خوب سخن مى گويند و خاندان حاج عبدالمهدى ترتيب با نام خانوادگى کاظمى و طايفه قنواتى لر زبانان بومى شادگان هستند.

 

منابع

تحقيقات ميدانى و مشاهدات عينى و مصاحبه هاى حضورى در سطح مناطق ياد شده

راهنماى خليج فارس ( تاريخ و جغرافياى استان بوشهر) ج.ج لوريمر ترجمه مرحوم سيد محمدحسين نبوى انتشارات نويد شيراز1379

شش فصل, الله کرم خان حياتداوودى , مطبعه علوى بوشهر 1323 قمرى

شيرازنامه ابولعباس احمدابن ابى الخير زرکوب شيرازى , به کوشش محمدجواد جدى / احسان الله شکراللهى زمستان1389 فرهگستان هنر

گوشه اى از تاريخ هنديجان و طايفه شعبانى , مرحوم حاج عبدالله دنيارى انتشارات افهام 1384

فارسنامه ناصرى جلد 1 و2 حاج ميرزا حسن حسينى فسائى , تصحيح و تحشيه منصور رستگار فسائى, موسسه انتشارات امير کبير تهران 1392

مصاحبه با داريوش تنگستانى دبير بازنشسته و نوه ريس على خان تنگستانى و زاير خضر خان تنگستانى که خود از طايفه خدرى تنگستان است

مصاحبه با نوروز رمضانى خواهر زاده على فخرايى

نگاهى به تاريخ ماهشهر , اسحاق شکيبا , انتشارات نويد شيراز سال 1386

هفت شهر ليراوى و بندرديلم دکتر عليرضا خليفه زاده انتشارات شروع سال 1382

 

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 مومنی موگویی 1395-05-09 16:17
سلام من به لرهای خلیج فارس ممنوم از جناب آقای محسن خواجه گیری
 
 
#2 لر شیرازی 1395-05-09 17:50
درود بر لرهای کرانه خلیج
 
 
#3 علیرضا خلیفه زاده 1395-05-10 11:18
استاد محسن خواجه گیری شرح جالب و جامعی است . سپاس
 
 
#4 سهراب بهداروند 1395-05-10 12:21
درود فراوان بر شما مطلب جالب شماراخواندم من چندسال دراستان بوشهر وپارس جنوبی شاغل بودم ومشاهدات میدانی ام را عرض می کنم، اسامی محلی بسیاری در استان بوشهر لری است مثل بردخون و.. وهمچنین علاوه برلهجه لری در سراسر استان لغاتی را درکنگان و دیر شنیدم که بسیار کهن و تنها توسط لرهای سالمند استفاده می شود مثل گاشا، به معنی شاید که شکل دیگر آنرا در آثار صادق چوبک (گاسم) آمده است در برازجان تعدادزیادی از طایفه ی بابا احمدی ایل دورکی هفتلنگ زندگی می کندو خدری ها نیز اصالتا لربختیاری اند .
در شهرستان جم جنوب استان فارس و هم مرز با استان بوشهر قبایلی از بختیاری بسر می برد.
 
 
#5 انشان 1395-05-10 15:14
درود بر همه اقوام ایرانی خصوصا قوم بزرگ لر در همه استان بوشهر امیدوارم این مردم سلحشور وبافرهنگ زبان وفرهنگ کهن خود را حفظ کنند.
 
 
#6 اشکان 1395-05-11 00:12
من خدمتم در استان بوشهر بوده و یه 20 روزی هست که تموم کردم و اومدم به زندگی سابق می تونم بگم که مردم دیلم و گناوه مطلقا لر هستند ولی بعضی ها هویت لر بودن خود رو مخفی میکنن و ابراز نمیکنن و در مورد دشتستان یا برازجان باید بگم که کلا خودشون رو سمت لرها نمی گیرند و اصالت خودشون رو فارس معرفی می کنند که این مایه تاسف هست اگر زبون مردم دشتستان رو عزیزان لر شنیده باشند با زبان بویر احمدی قرابت بیشتری داره و حیف که این مردم اصالت خودشون رو فراموش کردن و تحت تاثیر پان فارس ها قرار گرفتند و هویت واقعی خود را فراموش کردند....خواهشا در مورد لرهای کرمان و لرهای کمزاری و لرهای عراق مطلب بذارید.
 
 
#7 دوستدار تالش و گیلک 1395-05-13 07:54
خطاب به اشکان یا .....
عجب عجب ظاهراً عناصر پان ترک هنوز هم از رو هوا بودن امپراتوری پوشالی نوعثمانی که برابر یک کودتا این همه ناتوان بود واقف نشدند. اشکان که نه!! چرا که اشکان نام ایرانی است به تو می گویم عامل موساد و باکو دست از سر مردم لرستان اعم از جنوبی و بویراحمدی بردار. تو اگر یک روز در دیار دلوران دلاور و تنگستان خدمت می کردی چنین دروغ زشتی را از آنها نقل نمی کردی.
 
 
#8 اشکان 1395-05-15 22:38
در خطاب به دوستدار تالش و گیلک
دوست عزیز نه من پان لرم هستم نه چیزی یه شخص عادی هستم که چیزی رو که در محل خدمتم دیدم اینجا نقل کردم از دلاوری های مردم تنگستان و دلوار هم خوب می دونم که سرکرده این گروه مبارز رئیس علی دلواری بودن که اصالت ایشون هم از لرهای ممسنی بودن جنابعالی یک بار برنامه های استان بوشهر رو نگاه کنید مخصوصا برنامه : شو نشینی " همون شب نشینی ببینید طرز پوشش و صحبت این عزیزان به فرهنگ لری قرابت داره یا به فرهنگ فارس؟ دوست عزیز قبل از اینکه اَنگ پان ترکیسم و پان کردیسم و پان لریسم و... به کسی بچسبونی اول یکم تحقیق کن و بعد بدون تعصب نظر بده....
بنده خودم لر هستم و افتخار هم می کنم

بژی لــــــــــــرس و گپ
( بخیتاری ، لک ، بویری ، ثلاثی ، فیلی ، کمزاری بالاگریوه ، ممسنی و.....
 
 
#9 دوستدار تالش و گیلک 1395-05-16 22:18
اشکان که باز هم می گویم لر نیستی. چه بسا عناصری نفوذی لری هم یاد بگیرند. مگر ما گفتیم بوشهری ها لر نیستند. من خودم نیاکان پدری ام بختیاری هستند. اما نگاهی به این جملات زشتت می اندازیم " حیف که این مردم اصالت خودشون رو فراموش کردن و تحت تاثیر پان فارس ها قرار گرفتند و هویت واقعی خود را فراموش کردند" فارس کیست؟!! از اصفهانی یا شیرازی بپرسی کجایی هستند به تو می گویند فارس هستیم؟!! واژه جعلی پان فارس ساخته تجزیه طلبهای پان ترک و اربابان موسادی آنهاست. من به آنها یک چیز می گویم.نگاهی به وضعیت لرزان ترکیه بزک کرده بیاندازید. بژی لر ریشه ایران زمین.
 
 
#10 اشکان 1395-05-19 18:16
خطاب به دوستدار تالش و گیلک
دوست عزیز لازم نیست شما لر بودن من رو نفی کنی یا بپذیری بعدشم کی گفته پان فارس وجود نداره؟ پس جنابعالی قومی با نام فارس رو در ایران انکار می کنی و از گفته های شما مشخصه که قوم فارس اصلا در ایران وجود خارجی ندارد...اگر شما سرشماری سال 90 رو نگاه کنید فقط 61 در صد مردم این سرزمین به زبان فارسی تکلم می کنند کسانی که به این زبان سخن می گویند را شما چه اسمی به روی آنها می گذارید؟
 
 
#11 دوستدار تالش و گیلک 1395-05-30 12:59
اشکان من لر بودن شما را انکار می کنم چرا که لر نژاد پرست نیست. در ثانی هر فردی که ار دایره ناسیونالیسم منطقی و مثبت به سمت نژاد پرستی و کوبیدن بقیه پیش برود پان است می خواهد هر قوم یا هر فردی باشد. اما زبان فارسی؟!! بیاییم در مورد پیشگامان این زبان صحبت کنیم. موافقی؟ کاری به قبل از اسلام ندارم. آن هم به وقتش اما پس از اسلام پیشگامان نشر این زبان یعقوب لیث سیستانی ، سامانیان ( تاجیکستان فعلی و بخشی از ازبکستان امروز) ، آل بوییه ( گیلانی) ، غزنویان ( ترک) ، سلجوقیان ( ترک)، صفوویه( ترک/کرد) و زندیه( لر) نبودند؟!! اولین دکترای زبان فارسی را دکتر معین گیلانی گرفت. صالحی ها لر کم به این زبان خدمت نمودند. اینها فارس هستند؟!! شما عین پان ترکها هر کی که فارسی صحبت می کنه فارس قلمداد می کنی؟!! فارسی زبان ملی همه اقوام با زبانهای قابل احترامشانه نه یک قوم.