پنج شنبه, 23 آذر 1396  

جدیدترین مطالب

کورش-قانون-یکسان-و-فرهنگ-ثابتی-را-به-ملل-مختلف-تحمیل-نمی-کرد
  علی باجلان / در این روزگار که بیشترین تهاجمات نسبت به فرهنگ های بومی...
سامان-فرجی-بیرگانی-به-سوگ-پدر-نشست
  پدر محترم همکار عزیزمان، سامان فرجی بیرگانی، نویسنده و فعال فرهنگی و...
کریستف-کلمب-باشیم-اما-کشفیات-مان-در-حدّ-«شباهت-دو-کلمه»-نباشد-آیا-در-قفقاز،-پاکستان-و-اندونزی-لر-داریم؟
  ابراهیم خدایی / در تمام زبان های دنیا کمابیش همین حروفی که ما در فارسی...
پیشنهاد-مکان-یابی-مرکز-سیماشکی-عیلامی-در-خرم-آباد
  دکتر محمد بهرامی / احتمالا این دژ که شواهدی از آن در لایه های زیرین...
صدا-و-سیما،-صدای-مردم-لُر-را-بشنود
  لهراسب قلی پور لوایی / لُر قومی است که در طول تاریخ از ایران دفاع کرده...
لک-داغستان-با-لک-لرستان-ارتباطی-با-هم-ندارند-«اسم-های-مشابه»-میان-همه-فرهنگ-ها-و-مناطق-جهان-وجود-دارد
  عیسی قائدرحمت/ خطاهای ناشی از شباهت اسامی اخیرا در موارد متعددی مثل لک...
مخالفت-شوراى-علمى-بازبينى-با-پخش-سريال-«سرزمين-مادرى»-لزوم-اعاده-حیثیت-از-سردار-اسعد-بختیاری
  مصاحبه های غیرکارشناسانه برخی از مدیران و هم چنین کارگردان سریال نه...
سرزمین-کهن-و-امکان-گشودن-گره-ای-که-در-دست-صدا-وسیماست
  سامان فرجی بیرگانی / در ماجراهای سدّ گتوند، تونل کوهرنگ، سریال سرزمین...
فوتبال؛-ابزاری-برای-هویت-خواهی-جامعه-لر
  ابوالفضل بابادی شوراب/  تیم هایی همچون نفت مسجدسلیمان ، گهر دورود ،...
دالالا-اثری-نو-از-حسین-حسین-زاده-رهدار
   حسین حسین زاده رهدار /دالالا برای آموزش لالایی لری به مادران است تا...

پر بازدیدترین های ماه

 

 
 

واقع بینی در پیشینه شناسی لباس مردم لرستان فیلی؛ از کُت فراکی تا ستره ی لُری

 

عیسی قائدرحمت /

در دوره قاجار تجار از نزدیکترین کلان شهر به لُرها (بغداد) لباس های اروپایی کُت فراکی را  با نام عربی ستره وارد کردند که مورد استقبال خوانین واقع شد، بعدها خیاطان لُر ...

 

 

 

نشریه فرهنگی و اجتماعی لور، عیسی قائدرحمت: اگر بنا باشد مبنا را نگاه غیر تخصصی به مقوله لباس قرار دهیم باید گفت در چهار گوشه دنیا و در همه دوره ها لباس های بلند و مشابقه ستره وجود دارند، اما میان ان ها و ستره مورد نظر ما (لباس مردان لرستان فیلی) ارتباطی نیست! به عنوان مثال تعدادی از لباسهای اروپایی مانند رب دشامبر بلند، ردینگوت، کت فراکی و غیره وجود دارند که بسیار شبیه ستره فیلی هستند. اما باید توجه داشت که آنها ستره فیلی نیستند و ارتباطی با آن ندارند.

 

عکسهای شماره 1 و 2  لباس رب دشامبر (robdošāmbr  یا robe de chambre) که نوعی لباس خواب اروپایی است نباید این لباس را با ستره فیلی اشتباه گرفت

در نگاه اول و بدون داشتن تخصص و دقّت این اجتمال وجود دارد که به اشتباه همه لباس های بلند را ستره فیلی تصوّر کنیم. به عنوان مثال برخی در عکسی که از خوانین لرستان در دوره قاجار وجود دارد (تصویر شماره 4) ستره فیلی می بینند و بر همین مبنا تصور می کنند سابقه این لباس حداقل به دوره قاجار می رسد، در حالی که هنوز سندی در این باره نداریم!

اما واقعیت اینست که اولا این لباس اصلا ستره نیست و ثانیا این نوع لباس فقط مربوط به لُرستان نیست، و اگر به تصاویر مشابه بنگریم همین لباس ها بر تن مردم تهران در دوره قاجار هم مشاهده می شود، به چند نمونه از عکس های دوره قاجار توجه کنید آیا لباس آن ها هم شال و ستره فیلی است؟ آیا مردم تهران هم لباس شال و ستره لری می پوشیدند؟ مسلماً چنین نیست، پس این خوانین لر بوده اند که به مانند فارسها و دیگران، کُت فراکی پوشیده اند.

 

عکس شماره 3 . لباس این خوانین لر، ستره نیست، بلکه «کُت فراکی» و  «سرداری شش دکمه ای» است که در تهران هم استفاده می شده است. در ضمن روی این لباس ها شال بسته نمی شود.

 

 

عکس شماره 4. تصویر مردم تهران در کنار مظفرالدین شاه قاجار. لباس این مردم، شبیه لباس همان خوانین لر در عکس شماره 3 است و لباس آنها شال ستره فیلی نیست. منبع عکس ویکی پدیا، ذیل واژه  مظفرالدین شاه.

تفاوت کت فراکی با ستره فیلی (بومی سازی کُت فراکی)

واقعیت این است که ستره فیلی با کُت فراکی ( که همان ستره عربی موجود در کشور های عربی است) قدری متفاوت است، هرچند که ستره فیلی، از روی کت فراکی (ستره عربی) ساخته شده است.

با توجه به تحقیقات این جانب تفاوت ستره فیلی و کت فراکی چنین است؛ کت فراکی (ستره عربی) مطلقاً گلدار نیست و یقه برگی آن واقعی است اما در ستره فیلی نقشی از یقه در روی سینه لباس ایجاد کرده (یقه برگی ندارد) و همچنین روی سینه لباس را دوخت چرخ کاری کرده تا پارچه ی ضخیم تری پدید آید. اما در کت فراکی (ستره عربی) این چرخ کاری وجود ندارد. با بزرگ کردن عکس لباس (ستره فیلی)، این چرخ کاری ها را می توان دید.

به طور کلی تفاوت ستره فیلی با کت فراکی چنین است:

کُت فراکی (ستره عربی)

ستره فیلی

دارای یقه برگی کامل است.

فاقد یقه برگی است اما نقشی از یقه برگی در روی سینه لباس ایجاد می کنند.

در بیشتر مواقع یقه برگی و سر دستها، به رنگ دیگری نیست.

در بیشتر مواقع، نقش یقه برگی و سر دستها به رنگ دیگری (معمولا سیاه) می باشند.

در کت فراکی عمل چرخ کاری وجود ندارد.

سطح آنرا (مخصوصاً روی سینه لباس) چرخکاری می کنند.

جلو کت فراکی با چند دکمه بسته می شود.

جلوی ستره فیلی فاقد دکمه می باشد.

معمولاً روی کت فراکی شال بسته نمی شود.

روی ستره فیلی شال می بندند.

تا کنون این جانب مشاهده نگرده ام که کت فراکی از پارچه گلدار باشد نهایتا از پارچه ترمه می باشند.

در بیشتر مواقع پارچه رویی ستره فیلی، از رنگ های شاد و گلدار  می باشند.

 

قدمت ستره فیلی

اگرچه وجود ستره در زمان قاجار محتمل است اما شیوع  واقعی ستره در زمان پهلوی است. پس قدمت ستره فیلی را باید در زمان پهلوی دانست. در عکس های دوره قاجار، بیشتر، کت فراکی (ستره عربی) دیده می شود. با توجه به منابع عکس های قدیمی می توان گفت که وجود ستره عربی در لرستان فیلی مربوط به دوره قاجار  و قدمت ستره لری (فیلی) بیشتر مربوط به دوره پهلوی است.

به هر صورت ستره لری از لباس های جدید بوده که قدمت آن به دوران پهلوی می رسد. در بیشتر تصایر و عکس های سیاه و سفید خوانین لر، لباس ستره لری به ندرت و یا اصلا دیده نمی شود. آنچه در این عکس ها مشهود است این است که لباس این عکس ها، کت فراکی فرانسوی و سرداری شش دکمه ای است که هر دو با ستره امروزی لری فرق دارند. البته در پاره ای از این عکس ها بر تن مردم عادی گاهی قبای فیلی دیده می شود که باز با ستره امروزی فیلی ها، متفاوت می باشند.

نمی توان گفت که نقطه آغاز قدمت ستره (چه فیلی و چه عربی) دقیقا در چه زمان و چه سالی بوده است. کلاً مباحث علوم اجتماعی و فرهنگی مانند علوم خالص و ریاضی نیستند که دقیقاً یک پارامتر برای مباحث داشته باشند زیرا شیوع پیدا کردن یک هنجار یا ناهنجار  ابتدا زیر پوستی و آرام آرام است اما در زمانی به اوج "مد بودن" می رسد . پس نمی توان گفت که دقیقا قدمت ستره، دوره قاجار است. اما احتمال دارد که در دوره قاجار هم به صورت معدود و اندک وجود داشته باشند. ستره ابتدا در دوره قاجار شروع شده و در دوره پهلوی با فرهنگ لری عجین شده، بومی شده، و تغییر کرده است و در دوره پهلوی لباس مردم عامه لر می شود در حالی که پیش از آن در دوره قاجار، کت فراکی (که نسل قبلی ستره فیلی می باشد) فقط بر تن  خوانین و بزرگان دیده می شود.

 

عکس شماره 6: اجزاء ستره، لباس مردان لرستان فیلی از دوره پهلوی

 

 جمع بندی: ریشه یابی و خواستگاه ستره فیلی

ستره در عربی به معنی کت می باشد؛ در فرهنگ الرائد آنرا به صورت « السِّترة » به معنی کت مردانه نوشته است. کلان شهر عامه لرهای فیلی و مخصوصا تجار فیلی شهر بغداد بوده و تجار کرمانشاه و خرم آباد برای خرید و فروش و زیارت با بغداد در تماس بودند این تجار  کُت های فرانکی فرانسوی موجود در  بغداد را به اسم ستره (به زبان عربی) به لرستان وارد کردند، بعدها خیاطهای لرستان، این کت های فراکی را خود دوخته و به همان اسم عربی (ستره و نه به اسم کت فراکی) به عامه لر عرضه کردند.

در بغداد (مانند سایر نقاط جهان) کت های فراکی کوتاه و کوتاه تر شدند تا اینکه به اندازه کت های امروزی در قد نیم تنه رسیدند و امروزه در بغداد و کشورهای عربی گاهی به کت مردانه می گویند: ستره.

کتهای فراکی در بغداد و کشورهای عربی به اسم ستره و در تهران به همان اسم لاتین شان یعنی کت فراکی عرضه می شدند. خوانین و بزرگان تهران و همچنین خوانین و بزرگان لر فیلی (که تملک مالی داشته اند به قول آن زمان مستفرنگ شده بودند) کت فراکی می پوشیدند به همین خاطر است که لباس عکس های دوره قاجار، چه در تهران و چه در لرستان فیلی، لباسشان یکی است.

در دوره قاجار، مردم عامه لر فیلی، توانایی خرید کت فراکی (ستره عربی) را نداشته اند عامه مردم لر فیلی، کپنک یا کرته ( قتره ایلام ) و یا قبای فیلی می پوشیدند. که البته ممکن است در دوره قاجار تعدادی انگشت شمار ستره فیلی ( یعنی کت فراکی که توسط خیاطهای لر فیلی دوخته شده) را بر تن داشته باشند اما در دوره پهلوی، پوشیدن ستره فیلی توسط اکثریت لرهای فیلی پذیرفته می شود و اکثر لرهای فیلی ستره می پوشند. 

مسیر قدمت ستره با مسیر لباس مردم عامه لر فیلی متفاوت است. مردم عامه (مخصوصا در دوره قاجار) از لباسهای ارزان قیمت مثل کپنگ و  فرجی و گاهی قبا فیلی و در مناطق گرمسیری ایلام (پشتکوه) بیشتر کرته (قتره) استفاده می کردند. در واقع کت فراکی در  دوره قاجار لباس خوانین و بزرگان بوده است پس عکسهای قدیمی دوره قاجار عموما متعلق به خوانین می باشند که لباسشان با لباس مردم  عادی فرق داشته است. با این حال عکسهای خیلی کمی در باب مردم عامه لر فیلی وجود دارد که از آن جمله عکس لر خاوه ای  در کتاب سفرنامه فریا استارک است. و یا عکس مردم لر در کتاب لرستان پژوهی فرید قاسمی که این جانب آنها را در صفحات 71 و 72  کتاب لباس لرهای فیلی درج کرده ام.

ستره فیلی از تلفیق کت فراکی با قبای فیلی ابداع شده است در واقع لرهای فیلی قباهای خود را به شکل  کت فراکی دوختنتد و یا به عبارتی کتهای فراکی را با رنگ و بوی لری دوختند  و اسم آنرا همان ستره ( که نام دیگر کتهای فراکی در کشورهای عربی بود)، گذاشتند.

 

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 د.ب 1395-07-24 16:24
آقای عزیز آخر ما متوجه نشدیم شما قصد نشان دادن شباهت ستره با کت فراکی را داری یا اختلاف آن را؟! شما می گید: "این نوع لباس فقط مربوط به لُرستان نیست، و اگر به تصاویر مشابه بنگریم همین لباس ها بر تن مردم تهران در دوره قاجار هم مشاهده می شود، به چند نمونه از عکس های دوره قاجار توجه کنید آیا لباس آن ها هم شال و ستره فیلی است؟" بعد میای موارد اختلاف را می گید! بعد اتفاقا از سمت راست به چپ خوانین لرستان به ترتیب نفر 5و 6و 7 ستره پوش هستند که هیچ شباهتی با تصویر دوره قاجار ندارند.
_______
لور: اگر متن را دوباره بخوانید هیچ ابهامی وجود ندارد. ستره لری از کُت فراکی ریشه گرفته است. آقای قائدرحمت از این واضح تر نمی تواند بگوید که:
"ستره فیلی از تلفیق کت فراکی با قبای فیلی ابداع شده است در واقع لرهای فیلی قباهای خود را به شکل کت فراکی دوختنتد و یا به عبارتی کتهای فراکی را با رنگ و بوی لری دوختند."
 
 
#2 د.ب 1395-07-25 02:09
رحمت ارجمند، انتقال واژگان از زبانی به زبان دیگر سابقه ای طولانی دارد. شما کتاب حضور ایرانیان در جهان اسلام استاد یارشاطر را بخوانید و میزان واژگانی که از زبانهای ایرانی به زبان عربی انتقال یافته است را ببینید. بحث تعریب و انتقال واژگان به زبان عربی را در خود قرآن هم می بینیم! مثلا در آیه: حَتَّی إِذا جاءَ أَمْرُنا وَ فارَ التَّنُّورُ (هود/آیه 40)، واژه تنور در اوستا نیز به کار رفته، اما زبانشناسانی مانند جفری معتقد هستند که این کلمه نه ایرانی اصیل است و نه سامی بلکه از زبان اقوامی که پیش از آریاییان و سامیان بوده‌اند، گرفته شده است.(رجوع شود به کتاب باستان شناسی جغرافیای تاریخی وقصص قرآن دکترعبدالکریم بی آزارشیرازی، ص31) بنابراین استاد قائد رحمت فک نمیکنید کلمه ستره تعریب شده سدره باشد با توجه به اینکه بغداد نامی ایرانی و ایالتی ایرانی بوده است؟ واقع بین بودن کاری بس دشوار است
 
 
#3 د.ب 1395-07-25 02:33
... واژه آگر یا آذر یا آتر یا نیز که آذربایجان ما از آن گرفته شده..نیز واژه ای باستانی به معنای آتش است و همه فک می کنیم اوستایی یا ایرانی است در حالی که ایرانیان، کلدانیان و آشوریان چون ستاره مریخ را ستاره‌ای آتشین می‌دانستند، آن را به همین نام (آذر) می‌نامیدند. این نام در کتیبه های بایلی آمده، قوم آزر ساکن شهر اور، پایتخت سومر و کلده بودند که از نظر موقعیّت جغرافیایی در شمال خلیج فارس نزدیک ملتقای رود دجله و فرات قرار داشت؛ جایی که اکنون میان بصره و بغداد مقادر خوانده می‌شود. کلمه اور مانند واژه آزر به معنای آتش است.
از آن جا که این شهر مرکز آتشکده‌های بسیار بوده است، آن را شهر اور نامیده‌اند.
ه گفته ابو منذر هشام کلبی: «آزر نام بتی معروف بوده که تارح پدر حضرت ابراهیم پرده‌دارش بوده است» (کلبی، الاصنام: ص 83)... چقد تحقیق سخت است...
 
 
#4 ف.بهاروند 1395-08-07 09:31
سلام.استاد محترم اقای قاییدرحمت مطالب بسیار زیبا واموزنده بود متشکرم منتظر سایر مطالب اموزنده شما هستیم موفق باشید
 
 
#5 رضا 1395-08-08 16:53
با سلام و عرض خدا قوت... محققان و تحلیل گرانی چون شما نیاز لرستانست
 
 
#6 علی خدادادی 1395-08-17 01:47
والله ما نفهمیدیم بالاخره ستره لباس لری هست یا نه؟ لطفا آقای قاید رحمت اگر خودتون فهمیدید بفرمایید .به قول معروف یه دفعه مویی تش یه دف مویی وش
 
 
#7 پاپی مراد سگوند 1395-08-21 12:32
در جواب اقای علی خدادادی باید گفت که مطلب بسیار ساده بیان شده است. انتظار نداریم جنابعالی آپولو به فضا بفرستی اما این مطلب خیلی ساده بیان شده است
 
 
#8 رضا 1395-09-02 11:36
بی سوادی و از ان بدتر مقاومت در برابر بی سوادی از مهمترین عوامل کم رنگی هویت لر در میان باقی اقوام و در پی ان ناشناختگیمان است که متاسفانه این دست افراد در رسانه که صدماتشان به مراتب بیشتر میشود کم نیستند. لطفا قبل از اعلام کم خردی خود کمی تامل فرمایید شاید راهی پیدا شد منصرفتان کرد...
 
 
#9 لربختیاری 1395-09-21 21:52
سلام مطلب خوب بیان نشد و در نهایت تنها چیزی که در ذهن خواننده نقش می بندد و فراموش نمیشود تاثیر و شباهت لباس زیبای لری به بغداد و همچنین لباس خواب اروپایی است.
در آینده منتظر تمسخر لباس لری و تشبیه آن به لباس خواب توسط بدخواهان باشید.

(یادتون باشه از نظر روانشناسی هرچیزی که برای خواننده جدید و کمی طنزآلود باشه در ذهنش نقش می بنده)
 
 
#10 اعزراعیل کردا 1395-10-16 12:02
اقای عیسی حیف حیف حیف که پیشم نیستی ولی اگر بگیرمت کاریت میکنم که پای لرارو ببوسی
 
 
#11 لطفی 1395-10-23 01:15
باسلام ، استاد قائد رحمت ، لطفی هستم چند مقاله فرستادم برای نشریه ل‌وذ ، اما نمی دانم چرا منتشر نمی کنند