سه شنبه, 10 اسفند 1395  

جدیدترین مطالب

دکتر-کزازی-باباطاهر-همدانی-لُر-لک-زبان-است
  تهیه و تنظیم گزارش: رضا حسنوند /در اينكه بابا طاهر همداني است لر است و...
برنامه،-جهت-و-هویت-مدرن-لر-گفتار-سوم-تاریخ-لُر-چراغ-راه-آینده-قسمت-اول
  شیخ جهانگیر محمودی / برای آغاز درباره تاریخ لر با نگرش مترقیانه نیاز...
فهمیده-ام-برای-چه-ما-خاک-میخوریم
  فهميده ام براي چه ما خاک مي خوريماز بي عدالتي همه جا خاک مي خوريمرحمت...
روحانی-لُر-ها-را-دوست-ندارد
   علیرضا کرمی، اهواز / بعد از گذشت قریب به چهارسال از ریاست جمهوری...
توزیع-کتاب-مردم-شناسی-قوم-بختیاری
  مردم شناسی قوم بختیاریتافیف : حمیدرضا کاویانی چگنی موضوع : معرفی و...
بیانیه-استقرار-نظام-شایسته-سالاری-لرستان
    مردم شریف و نجیب استان لرستان استاندار ارجمند و مدیران محترم ادارات...
آموختن-زبان-مادری-هم،-«حق-مسلم-ماست»
    محسن کرامتی مقدم /۲۱ فوریه (۳ اسفند) از طرف سازمان یونسکو به عنوان...
عرض-تسلیت-سایت-لور-به-همکار-محترممان-جناب-عبدالرضا-قاسمی-سردبیر-پایگاه-یافته
  کل من علیها فان و یبقی وجه ربک ذو الجلال و الاکرام  جناب آقای...
حق-خرم-آباد-و-حق-به-خرم-آباد
   / روزبه کلانتریبه عنوان لُری که در خارج از خرموئه (خرم‌آباد) و خارج از...
علیراست
  مهدی ویس­ کرمی/ نگاهی به منش و سبک زندگی هنرمندان مردمی مانند مرحوم...
 

 
 

پیشینه باستانی سنت کارد و کفن در فرهنگ مردم لُر

 

دکتر نجم الدین گیلانی /

وقتی کسی مرتکب قتلی می­شود، بزرگان و کدخدایان میانجی­گری کرده و شخص قاتل را همراه با کارد و کفنی به خدمت بازماندگان مقتول می­برند که یا او را ببخشد و یا اینکه ...

 

نشریه فرهنگی و اجتماعی لور، نجم الدین گیلانی (دکترای تاریخ محلّی): مردم لر تاریخ و فرهنگی چندهزار ساله دارند. در واقع این مردم چند هزار سال تجربة تاریخی دارند. مردم لر دارای آداب و رسومی اصیل و بسیار کهن هستند که جدا از بحث قدمت تاریخی­شان، به لحاظ اخلاقی، فرهنگی، انسان­سازی نیز می­توانند الگو باشند. این آداب و رسوم که ریشه در فرهنگ باستانی این منطقه دارند، به صورت نسل به نسل و روایی از پس هزاره­ها گذشته و هم­اکنون نیز در فرهنگ مردم لرستان رایج می­باشند. از جمله رسومی که از دوران باستان در فرهنگ مردم لرستان بازتاب یافته است، سنت کارد و کفن می باشد. این سنت­ به همان شکلی که در ایران باستان رایج بوده، امروزه در فرهنگ مردم لرستان متداول می­باشد. اهمیت و ضرورت این تحقیق در آن است که معرفی و شرح رسوم باستانی موجود در فرهنگ مردم لرستان، خود یک ضرورت است. ضمن اینکه این رسوم، از نظر فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی نیز می­توانند مؤثر واقع شوند. به عنوان نمونه از رسم کارد و کفن می شود درس گذشت، احترام به بزرگان و ریش سفیدان را آموخت. بنابراین اگر چه این رسم یک رسم باستانی بوده و تاریخ آن به سرآمده، ولی در سالها پیش که عُرف بر قانون می چربید بسیار کارآمد و مفید و انسان دوستانه بود.

تصویر: برگرفته از وبلاگ "حاج عباس عربی"

 

 یکی از رسومی که در ایران باستان رایج بوده و امروزه در فرهنگ مردم لرستان بازتاب یافته است، رسم کارد و کفن می­باشد. این سنت به این شکل است که وقتی کسی مرتکب قتلی می­شود، بزرگان و کدخدایان میانجی­گری کرده و شخص قاتل را همراه با کارد و کفنی به خدمت بازماندگان مقتول می­برند که یا او را ببخشد و یا اینکه با کارد او را قصاص کرده و کفن کنند. معمولاً در اینجور مواقع قاتل را می­بخشند. این سنت اگرچه امروزه در فرهنگ مردم لرستان کم­رنگ شده است، ولی تا سالهای اخیر رایج بوده است[1] (در فیلم خون بس نمونه آن را می توان دید). نمونه­ای از این سنت را در عهد هرمزد چهارم پادشاه ساسانی می­بینیم. زمانی که خسروپرویز به قصد شکار به روستایی می­رود و در آنجا بساط عیش و شب­زنده­داری پهن می­کند. در این بین صدای چنگِ چنگ­نوازان او برای همسایگان مزاحمت ایجاد می­کند و اسب او به کشتزار یکی از اهالی روستا می­رود. وقتی این خبر را به هرمزد چهارم می­رسانند، او چنگِ چنگ­نواز را شکسته و دُمِ اسب پسرش خسرو را بریده و خسرو را تهدید به مرگ می­کند (طبری، 1375: 2/ 725- 724؛ دینوری، 1366: 107). خسروپرویز نیز کفن می­پوشد و کاردی برداشته و همراه مردان کهن­سال برای شفاعت به خدمت پدر می­رود و می­گوید یا ببخش یا بکش؛ که در نهایت با این کار و شفاعت بزرگان و ریش­سفیدان، هرمزد چهارم، پسر را می­بخشد (نظامی گنجوی، 1313: 46- 45).

 این داستان به طور کامل در کتاب خسرو و شیرینِ نظامی گنجوی آمده است که بخش اصلی آن آورده می­شود:

شفیع انگیخت پیران کهن را                  که نزد شه برند آن سر و بن را

مگر شاه آن شفاعت در پذیرد             گناه رفته را بر وی نگیرد

کفن پوشید و تیغ تیز برداشت              جهان فریاد رستاخیز برداشت

به پوزش پیش می­رفتند پیران               پس اند شاهزاده چون اسیران

چو پیش تخت شد نالید غمناک              به رسم مجرمان غلطید بر خاک

که شاها بیش ازینم رنج منمای                 بزرگی کن به خردان بر ببخشای...

هنوزم بوی شیر آید ز دندان                   مشو در خون من چون شیر خندان

عنایت کن که این سرگشته فرزند            ندارد طاقت خشم خداوند

اگر جرمیست اینک تیغ و گردن             ز تو کشتن ز من تسلیم کردن...

 بگفت این و دگر ره بر سر خاک           چو سایه سر نهاد آن گوهر پاک

چو دیدند آن گروه آن بردباری            همه بگریستند الحق بزاری

وزان گریه که زاری بر مه افتاد               ز گریه­هائی بر شه افتاد...

چو هرمز دید کان فرزند مقبل              مداوای روان و میوه دل...

سرش بوسید و شفقت بیش کردش          ولیعهد سپاه خویش کردش (نظامی گنجوی، 1313: 46- 45).

 

 


 



[1] - این سنت  در فیلم «خون بس» ساخته­ی ناصر غلامرضایی کارگردان لرستانی، به وضوح انعکاس یافته و موضوع فیلم نیز بیانگر این سنت قدیمی در بین قوم لر می­باشد. پس از دقیقه­ی52 فیلم، ریش سفیدان و کدخدایان، دست قاتل را با کفنی بسته، همراه با کارد تیزی به خدمت خانواده­ی مقتول می­روند و می­گویند: «یا بکش یا ببخش» که نهایتاً قاتل را به خاطر ریش سفیدان می­بخشند (غلامرضایی، 1369، فیلم سینمایی خون بس، دقیقه­ی 52).

 

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 احمدپور 1395-07-27 21:21
چه سنّت زیبایی!

به قول دکتر خدایی، ارزش این سنّت به قدمت و باستانی بودن آن نیست، ارزشش به انسانی بودن و الهام بخشی و کارآمدی آن است.
 
 
#2 داریوش 1395-07-28 08:49
قابل توجه اینکه اینکه این سنت چون برای مردم ارزشمند و کارآمد بوده است، هزاران سال دوام آورده و باستانی شده، بله ارزش آن باعث دوام آوردن و باستانی شدن آن بوده است، بنابراین بسیاری از آداب و رسوم که باوجود حملات بیگانگان و عوض شدن دین و آئین دوام می آورند و امروزه باستانی هستند، با فرهنگ مردم عجین شدند و قدمت تاریخی نیز ارزش آنها را دوچندان کرده است... به این دلیل است که اگر سنتی ریشه در باستان داشته باشد ارزش محسوب می شود که البته باستان ستیزی از باستان گرایی زشت تر است
 
 
#3 دوستدار تالش و گیلک 1395-07-28 14:02
جناب احمد پور با شما موافقم ارزش آن اول از همه به خاطر روح انسانی آن است اما ما داریم از دوره ای صحبت می کنیم که ژولیوس سزارها زنان گل ( فرانسوی های بعدی) را قتل عام می کنند. انسانها را در مغرب زمین مانند حیوان در میادین بازی به جان هم می انداختند. واکنینگها ( نیاکان دانمارکی ها و روسها) در جمجمه دشمن نوشیدنی میل می کردند!!! در همان زمان ما در ایران و در میان اصیل ترین تیره آن لرها چنین رسمی داشتیم. از گذشته خیلی چیزها می توان آموخت اینکه ریشه ما خوب بوده این ساقه است که مورد هجوم آلودگی های متعدد از بیرون قرار گرفته. ساقه یک ملت بایستی به جلو پیش رود برگ و گل دهد. جوانه بزند اما ساقه روی ریشه پایدار است. ممنونم از مطلب خوبتان جناب گیلانی.
 
 
#4 خیر خواه 1395-07-28 22:42
دورود بر دکتر گیلانی عزیز که همواره با مطالب جالب و در خور توجه در عصری که لرها مورد هجمه بی ریشه های منحرف و پست قرار گرفته اند به ما روحیه مقاومت و ایستادگی می دهند
 
 
#5 علی 1395-08-01 15:19
جناب دکتر بخش اصلی رسم خون بس را فراموش کرده اید و آن یک جلد قرآن است که می گویند یا ببخش به قرآن یا قصاص کن
 
 
#6 گیلانی 1395-08-03 21:21
سپاس فراوان جناب علی عزیز بابت یادآوری تان، بله قرآن کریم نیز که مملو از رحمت و بخشش است همیشه عاملی برای گذشت و رفعت و مهربانی بوده و خواهد بود. بی تردید وجود قرآن کریم اصلی ترین عامل این نوع بخشش ها می باشد و این نشان از تلفیق مسالمت آمیز بین دین مبین اسلام با آداب و سنن ایران می باشد. مجددا تشکر از لطف و توجه تان
 
 
#7 kamal abolfathi 1395-08-11 17:24
جالب بود من چن وقت پیش راجبه این موضوع مطلبی نوشته بودم و تردید داشتم جز مناطق لرنشین خوزستان جای دیگه ای هم این مراسم وجود داشته یا نه.البته اینجا به این مراسم کارد و شال هم میگفتن.خیلی ممنونم بابت مطلب جامع و کاملی که نوشتیذ خیلی مفید بود.