چهارشنبه, 06 ارديبهشت 1396  

جدیدترین مطالب

تاثیر-سبد-رای-محسن-رضایی-بر-انتخابات-96
  غلامعلی دهقان عضو شورای مرکزی و سخنگوی حزب اعتدال و توسعه...
بیانیه-کمیته-صیانت-از-آب-چهارمحال-و-بختیاری-در-پاسداشت-۲۸-فروردین
  کمیته صیانت از آب چهارمحال و بختیاری در پاسداشت ۲۸ فروردین 1393...
  مجری برنامه بر لُر بودن آقای بیرانوند تاکید دارداما شوربختانه فرزند...
هیچ؛-سهم-لرستان-و-قوم-لر-از-کتب-درسی
  کتاب مطالعات اجتماعی ششم دبستان چند سالی است که بدون کم و زیاد کردن...
معرفی-کتاب-شهر-های-تاریخی-لُرستان-فیلی
  معرفی اجمالی کتاب حاضر در سه فصل تنظیم شده است. در فصل نخست به کلیات...
بالاخر-روحانی-لرها-را-رویت-کرد
   حسین زمانیان / در دولت روحانی نیز بسان دولتهای پیشین هیچ گامی در جهت...
ریشه-یابی-اسامی-ایلات-لُر
  ابراهیم خدایی /وجود اسامی جانوری در ایل‌وندهای لرستان، مثل بسیاری از...
پاسخ-به-برخی-انتقادات-درباره-تاریخ-لُر-چراغ-راه-آینده
  شیخ جهانگیر محمودی /«هیچ سندیتی درمطالب مطروحه دراین گفتارنیست.»اما این...
چرا-اکثریت-مردم-لُر-ناآگاه-به-ضرورت-های-زمان-خود-هستند-؟
  حسین عیسوند اسدی /متاسفانه در میان این همه کتاب بی محتوای ایل و نیای من...
گزارش-شب-شعر-بهارونه-لیراوی
    شب شعر بهارونه لیراوی شب هفتم فروردین در روستای بنه احمد لیراوی...
 

 
 

نمونه های افزایش واج در واژگان لری مینجایی؛ لری کوتاه شده فارسی است یا برعکس؟

 

ابراهیم خدایی/

می توانیم با زبان شناسی بفهمیم که لری بختیاری و بویراحمد یک زبان هستند یا دو زبان جداگانه، ولی با دلایل زبان شناختی نمی توان اثبات کرد کدام یک نامش لر است کدام بویراحمدی یا بختیاری! برای این کار باید بین رشته ای نگاه کنیم و مخصوصا از تاریخ، انسان شناسی، جامعه شناسی، افکار عمومی و... کمک بگیریم.

 

 

ابراهیم خدایی، نشریه فرهنگی و اجتماعی لور: چندی پیش در محفلی صحبت می کردم، فراوانی بیش از حد ترکیب "زبان لری" در حرف هایم، که ناشی از دغدغه و تاکید داشتن بر جدایی زبان لری از زبان فارسی بود، کنجکاوی برخی را برانگیخت تا تذکر بدهند که لری یک لهجه است یا زبان.

در آن جمع صمیمانه اغلب بعید می دانستند لری یک زبان مستقل از فارسی باشد و تقریبا این اعتقاد غالب جامعه امروز هم هست، هرچند در محافل تخصصی نگرش به میزان توانمندی و جایگاه زبان شناختی زبان های مختلف لری در حال بهبود است.

نمی خواهم وارد مباحث تخصصی بشوم، آن هم تخصص زبان شناسی که دستی در آن ندارم. اما به نظرم دلایلی که مخالفان زبان بودن لری بر می شمردند اغلب سطحی و سیاسی بود. آن ها یک اصل اولیه را باور داشتند که از جنس شعارهای شوونیسیتی "هر ملتی فقط یک زبان دارد" یا "بهتر است یک زبان داشته باشد".

بر این مبنا می کوشیدند به هر دری بزنند و هر تعریفی از زبان و گویش و لهجه ارائه دهند تا به مقصود خویش برسند.

جالب است که در حوزه ی لری هم چنین نگرشی وجود دارد  و بسیاری اصرار دارند اگر بناست ما "قوم لر" (یا ملت یا مردم لر!) باشیم حتما باید "زبان لری" و فقط  "یک زبان لری" داشته باشیم. بقیه یا باید تفاوت ها یا نام های خود را کنار نهند و خود را فقط "لر" و یا با پسوند و پیشوند بخوانند! و یا باید نامی دیگر غیر از لر بر خود گذاشته باشند. یا این که باید تفاوت ها را کنار بگذاریم و مثلا فقط بر شباهت های لکی و بختیاری تأکید کنیم.

گفتم که زبان شناس نیستم هرچند یکی از شاخه های انسان شناسی به مساله زبان شناسی می پردازد. در تعریف زبان، از اریک جان آنونبی استعانت می گیرم که معیار جدا بودن دو زبان را عدم مفاهمه متقابل می داند و لا غیر!

به عبارت ساده هر گاه دو نفر به زبان مادری خود سخن بگویند و نتوانند ارتباط معمولی بر قرار کنند اهل یک زبان نیستند و زبان های آن ها مستقل از یک دیگر است. همین آنونبی است که به صورت مدون و موکد از "چند زبان بودن لری" سخن می گوید. او لری را سه زبان مستقل لرستانی، بختیاری و جنوبی می داند (منبع).

البته من از منظر انسان شناسی و تاریخ منتقد آنونبی هستم. ایشان با دلایل زبان شناختی و به درستی زبان لکی را خارج از این حوزه قلمداد کرده است، اما دلایل زبان شناختی برای این که نام "لر" یا "لری" بر یک زبان یا فرهنگ اطلاق شود یا نشود کفایت نمی کند. به عبارت دیگر ما می توانیم با زبان شناسی بفهمیم که لری بختیاری و بویراحمد یک زبان هستند یا دو زبان جداگانه، ولی با دلایل زبان شناختی نمی توان اثبات کرد کدام یک نامش لر است یا بویراحمدی یا بختیاری! برای این کار باید بین رشته ای نگاه کنیم و مخصوصا از تاریخ، انسان شناسی (مردم شناسی)، جامعه شناسی و منابع غیر علمی مثل افکار عمومی و... کمک بگیریم. از همین منظر است که من زبان لکی، کلهری و ملکی را هم در حوزه "زبان ها"ی لری قلمداد می کنم.

یکی از دلایل جالبی که در آن محفل دوستانه برای معتقدان به این که "لری یک لهجه یا گویش از فارسی" است این بود که اساسا در لری کلمات فارسی تغییر می کنند و اغلب کوتاه می شوند مثل لهجه تهرانی یا هر لهجه دیگری.

در این فضا البته فارسی دست پر تری دارد زیرا دارای سابقه ی کتابت است، اما نمی توان تفاوت ها و تغییرات کلمات دو زبان هم ریشه فارسی و لری را یک سره به پای لهجه بودن لری نوشت. به عبارت دیگر چرا نمی توانیم بگوییم فارسی یک گویش از لری است زیرا کلمات لری را تغییر می دهد؟! به هر حال لری گویشی از زبان فارسی نیست! مگر آن که از "زبان های فارسی" سخن گفته شود! اما باز هم دلایل غیر زبان شناختی بر مساله ی جدا بودن لر و فارس تاکید می کنند.

اما موضوع انگیزه اصلی این مطلب وجود این اعتقاد در جمع مذکور بود که لری "کوتاه شده فارسی" است! در این مجال من فهرستی از واژگان را ارائه می کنم که برعکس نشان می دهد فارسی "کوتاه شده لری" است.

هرچند مقایسه فراوانی استفاده از این فهرست واژگان در نسل های مختلف لر نشان می دهد که لری در حال پیشروی به همان جایگاهی پیش می رود که در جامعه ایران برایش پیش بینی کرده اند، یعنی در آینده این سخن "لری کوتاه شده فارسی است" درست خواهد بود، ولی حداقل در نسل ما هنوز چنین نیست.

آگاه هستم که این فهرست واژگان در اغلب زبان ها و گویش های لری دیگر هم وجود دارد، اما برای پرهیز از به هم ریختگی بر کاربردهای آن ها در لری مینجایی تمرکز کرده ام.

 

فارسی معیار

لری مینجایی

صف

صفت

بالش

بالشت

ورزش

ورزشت

ارزش

ارزشت

خورش

خورشت

لج

لنج

خارج

خارنج

موش

میشک

شناختن

اشناختن

جلیقه

جلیزقه

ذرت

ذرات

ما

ائما

یورش

ائرشت

بوقلمون

بورقلمون

گردنه

گردنگه

چونه

چناوه

کله

کپولک

کمد

کمات

تف

تفکه

نیش

نیشت

لیمو

لیمور

کژدم

کولاژدم

باشد

باشتئ

چونکه

چوناکه

چرت  پرت

شرته پرته

انگ

اینگ

بیژن

بیژنگ

شستشو

شفتشور

بنگاه

بانگا

مژه

مرژنگ

گریه

گریوه

چای

چایی

گردو

گردکو


 

این مساله بلندتر بودن برخی از واژگان لری نسبت به فارسی حتی در شیوه استفاده از واژگان وارداتی از زبان های اروپایی هم جالب توجه است:

تلفظ فارسی

تلفظ مینجایی

پلیس

پلیسک

ژ سه

ژرسه

مکانیک

میکانیک

تونل

تونیل

همبرگر

همبرگرد