دوشنبه, 29 آبان 1396  

جدیدترین مطالب

کورش-قانون-یکسان-و-فرهنگ-ثابتی-را-به-ملل-مختلف-تحمیل-نمی-کرد
  علی باجلان / در این روزگار که بیشترین تهاجمات نسبت به فرهنگ های بومی...
سامان-فرجی-بیرگانی-به-سوگ-پدر-نشست
  پدر محترم همکار عزیزمان، سامان فرجی بیرگانی، نویسنده و فعال فرهنگی و...
کریستف-کلمب-باشیم-اما-کشفیات-مان-در-حدّ-«شباهت-دو-کلمه»-نباشد-آیا-در-قفقاز،-پاکستان-و-اندونزی-لر-داریم؟
  ابراهیم خدایی / در تمام زبان های دنیا کمابیش همین حروفی که ما در فارسی...
پیشنهاد-مکان-یابی-مرکز-سیماشکی-عیلامی-در-خرم-آباد
  دکتر محمد بهرامی / احتمالا این دژ که شواهدی از آن در لایه های زیرین...
صدا-و-سیما،-صدای-مردم-لُر-را-بشنود
  لهراسب قلی پور لوایی / لُر قومی است که در طول تاریخ از ایران دفاع کرده...
لک-داغستان-با-لک-لرستان-ارتباطی-با-هم-ندارند-«اسم-های-مشابه»-میان-همه-فرهنگ-ها-و-مناطق-جهان-وجود-دارد
  عیسی قائدرحمت/ خطاهای ناشی از شباهت اسامی اخیرا در موارد متعددی مثل لک...
مخالفت-شوراى-علمى-بازبينى-با-پخش-سريال-«سرزمين-مادرى»-لزوم-اعاده-حیثیت-از-سردار-اسعد-بختیاری
  مصاحبه های غیرکارشناسانه برخی از مدیران و هم چنین کارگردان سریال نه...
سرزمین-کهن-و-امکان-گشودن-گره-ای-که-در-دست-صدا-وسیماست
  سامان فرجی بیرگانی / در ماجراهای سدّ گتوند، تونل کوهرنگ، سریال سرزمین...
فوتبال؛-ابزاری-برای-هویت-خواهی-جامعه-لر
  ابوالفضل بابادی شوراب/  تیم هایی همچون نفت مسجدسلیمان ، گهر دورود ،...
دالالا-اثری-نو-از-حسین-حسین-زاده-رهدار
   حسین حسین زاده رهدار /دالالا برای آموزش لالایی لری به مادران است تا...
 

 
 

خشونت شفاهی علیه لرزبانان، شامل مرجع تقلید هم می‌شود؛ چرا لهجه لری آیت‌الله العظمی بروجردی مورد تمسخر قرار می‌گرفت

  

محسن حیدری /

تعمیق ارتباط آیت الله بروجردی با عشایر لر می توانست وی را به یک تهدید سیاسی جدی علیه حکومت و قدرت مسلط در پایتخت تبدیل کند بنابراین تمسخر لهجه لری وی را می توان نوعی هشدار پیشگیرانه به وی برای فاصله گرفتن از این عقبه اجتماعی محسوب نمود.

 

                                                                                                    

نشریه فرهنگی و اجتماعی لور، ویژه نامه روز جهانی زبان مادری 1392-محسن حیدری، (عضو هیأت مؤسس آژانس خبری بختیاری): «مرحوم آيت‏الله بروجردي اهل بروجرد بود؛ بروجرديها هم لر هستند و کلّ طلبه‏هاي لر طرفدار آيت‏الله بروجردي بودند. بدبختانه، در حوزه‏ها هم اين وضع رسم بوده است؛ مثلاً طلبه‏هاي آذري طرفدار مرجع آذري بودند؛ طلبه‏هاي لر طرفدار مرجع خودشان بودند». (محمدمهدی عبدخدایی عضو جمعیت فدائیان اسلام در گفتگو با پایگاه اینترنتی موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران)

سخنان عبدخدایی نشان می دهد که چگونه تقسیم بندی های قومیتی، جمعیت شناختی و زبان شناختی بعنوان یک واقعیت در زیر پوست حوزه های علمیه وجود داشته و دارد. واقعیت این است که آیت الله العظمی بروجردی در سالهای دهه 20 و 30 ، تنها چهره شاخص قوم لر بود که به طور همزمان هم از مقبولیت اجتماعی در بین مردم برخوردار بود و هم توسط فرهنگ مسلط ایران در تهران مورد پذیرش قرار گفته بود.

در منابع تاریخی تأکید شده است که آیت الله بروجردی، فارسی را با لهجه لری صحبت می کرد. (خاطرات آیت الله دکتر ضیایی در مصاحبه با مجله یاد، شماره 7، تابستان 1366، ص 23 تا ص 33) و اتفاقاً برخی افراد که این جایگاه برجسته را برای یک لر نمی پسنیدیدند (پی نوشت 1)، لر بودن وی را دستمایه تمسخر وی قرار می دادند:

«آیت الله کاشانی حتی در زمان عظمت مرجعیت آقای بروجردی احیاناً از روی عصبانیت تعبیراتی به آقای بروجردی داشته و می فرمودند: "آخه این سید لر تو قم چی کار می کنه". که البته بعداً می فرمودند: نه این طور نیست، بعضی وقتها انسان در عصبانیت حرف هایی می زند اما نظایر چنین تعبیری نسبت به آقای خمینی هیچ وقت نشد. البته این حرف ها به آقای بروجردی می رسید ولی عکس العمل نداشت. حتی وقتی به آقای بروجردی اطلاع داده شد که آقای کاشانی مقروض است، فوری آن مبلغی که ایشان بدهکار بود با اضافه می فرستاد». (خاطرات آیت الله دکتر محمد صادق تهرانی در پایگاه اینترنتی جامعه علوم القرآن)

مشابه همین نکته در یک منبع تاریخی دیگر آمده است:

«آقای کاشانی روی کاناپه نشسته بود. سلام کردم. آقای کاشانی گفت: علیکم‌السلام، کجا بودی، چه کار می‌کنی؟ دعوت کرد کنارش نشستم. گفت: « لُره چه کار می‌کند؟» منظورش آقای بروجردی بود. اگر این را من به آقا منتقل می‌کردم دیگر خیلی بد می‌شد. به آقای کاشانی گفتم: آقا بزرگش نخوانند اهل خرد که نام بزرگان به زشتی برد. ایشان خیلی ناراحت شد و دیگر تا آخر مجلس با من حرف نزد.» (آیت‌الله محمدحسین علوی طباطبایی، داماد آیت‌الله بروجردی در گفتگو با روزنامه شرق، ۲۹ فروردین ۱۳۸۵).

اما چرا برخی تلاش می کردند لر بودن آیت الله بروجردی را دستمایه تمسخر قرار دهند؟ این پرسش را از منظر مختلف می توان بررسی کرد و پاسخ داد.

الف) نظریه سیاسی:

از منظر سیاسی، کسانی که لر بودن آیت الله العظمی بروجردی را دستمایه تمسخر قرار می دادند، از قدرت روزافزون آیت الله بروجردی در هراس بودند. از این رو، تلاش می کردند از تقویت رابطه وی با عقبه اجتماعی و قومیتی اش در بین مردم لر جلوگیری کنند تا به این وسیله از قدرت وی بکاهند و از تبدیل شدن وی به یک قدرت سیاسی برتر جلوگیری کنند. بخشی از این مخالفان در دربار رژیم پهلوی و بخشی در قالب رقابتهای درونی حوزه های علمیه قابل تبیین است. 

غلامرضا کرباسچی از آیت الله علی اصغر مروارید نقل کرده است که: «مرحوم حاج آقا کمالوند نقل می کرد که آقای شیخ فاضل فرج الله هرسینی از روحیه عشایری و لری برخوردار بود. در نامه ای به آقای بروجردی نوشت که «آقا تا کی اوضاع ایران باید این طوری باشد؟ هر کس حرف شما را می پذیرد از عشایر لرستان و بروجرد اینها را جمع کن. من نیز هر کس از عشایر این طرف (اطراف کرمانشاه) را که حرفم را می پذیرد جمع می کنم اینها را حرکت می دهم. شما هم از آن طرف بروجرد همه را حرکت بدهید بیاییم تهران و رضاشاه را از سلطنت خلع کنیم با او جنگ کنیم و او را بکشیم.» (خاطرات غلامحسین كرباسچی، تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی، چاپ اول 1380، مركز اسناد انقلاب اسلامی، ص 189)

مشابه همین نکته در یک منبع تاریخی دیگر آمده است:

«آیت الله بروجردی در برابر خلافکاریهای شاه می ایستادند و دستگاه نیز از ایشان حساب می بردند. مرحوم آیت الله حاج آقا حسین قمی، خواسته هایی داشتند و برای تحقق خواسته های خود، در حضرت عبدالعظیم اقامت کرده بودند. شاه و سهیلی نخست وزیر وقت، به خواسته های ایشان توجهی نمی کردند، تا این که آیت الله بروجردی، از بروجرد، تلگراف می زنند و تهدید می کنند. یکی از مقامات می گوید: اگر تهدید خود را عملی سازد، تمام لرستان پشت سر او قیام خواهند کرد؛ از این روی مجبور می شوند، به خواسته های مرحوم آیت الله حاج آقا حسین قمی، ترتیب اثر بدهند. (خاطرات آیت الله شیخ علی صافی گلپایگانی، مجله حوزه، شماره 43 و 44، ص 107)

این دو خاطره و خاطرات مشابه به خوبی نشان می دهد که از دید ناظران سیاسی مخالف و موافق، گسترش و تعمیق ارتباط آیت الله بروجردی با عشایر لر می توانست وی را به یک تهدید سیاسی جدی علیه حکومت و قدرت مسلط در پایتخت تبدیل کند بنابراین تمسخر لر بودن وی را می توان نوعی هشدار پیشگیرانه به وی برای فاصله گرفتن از این عقبه اجتماعی محسوب نمود. این تمسخر، همچنین مانع از تشخص یابی سیاسی این رهبر مذهبی در ذهن عامه مردم لر خواهد شد؛ مخاطب این پیام را دریافت می کند که لر حتی اگر مرجع تقلید باشد باز هم موضوع تمسخر خواهد بود و بنابراین یک مرجع تقلید لر محور قابل اتکایی برای جریان اجتماعی مردم لر نخواهد بود و نباید به آن دلخوش کرد.

ب) نظریه اجتماعی:

از منظر اجتماعی، کسانی که لر بودن آیت الله العظمی بروجردی را دستمایه تمسخر قرار می دادند، بیش از آنکه از قدرت روزافزون شخص آیت الله بروجردی در هراس باشند، از امکان به صحنه آمدن یک جریان اجتماعی مبتنی بر جغرافیای فرهنگی زاگرس میانی و جنوبی در هراس بودند. لهجه به نوعی جلوه بیرونی و تظاهر به انتساب فرد به یک گروه جمعیت شناختی یا زبان شناختی است. بر اساس این دیدگاه، لهجه لری مرحوم آیت لله بروجردی از این رو مورد هجمه قرار می گیرد تا درس عبرتی برای دیگران (طلاب جوان تر، بازاریان و کاسبان، دولتمردان و تحصیلکردگان و عموم نخبگان مردم لر) شود تا لهجه لری خود را مخفی کنند. وقتی به همدیگر می رسند به لری صحبت نکنند زیرا صحبت کردن به زبان واحد، احتمالاً منجر به درک واحد از مسائل و اقدام مشترک در چارچوب منافع مشترک خواهد انجامید. بنابراین تمسخر آیت الله بروجردی نه در راستای کنترل قدرت شخص او بلکه برای جلوگیری از قدرت یافتن جغرافیای لرزبان در دستور کار قرار می گیرد. بخشی از این مخالفان در دربار رژیم پهلوی و بخشی در قالب رقابتهای درونی حوزه های علمیه قابل تبیین است.

هدف از این یادداشت فقط طرح این پرسش و در میان نهادن این دو نظریه بود. بی شک پاسخ به این پرسش که «چرا لهجه لری آیت الله بروجردی دستمایه تمسخر قرار می گرفت»، می تواند در چارچوب نظریاتی غیر از این دو نظریه نیز تحلیلی شود. امیدوارم که این یادداشت فتح بابی باشد برای اندیشیدن در باب خشونت شفاهی و زبانی که بر لرزبانان روا داشته می شود. این یادداشت همچنین نشان می دهد که خشونت شفاهی علیه لرزبانان، شامل مرجع تقلید آنان هم می شود (پی نوشت 2و3).

پی نوشت:

1. مشابه این موضوع را در مورد شهید آیت الله قدوسی نیز نقل کرده اند. آیت الله حقانی در خاطرات خود می نویسد: «مرحوم شهید دکتر بهشتی در جلسۀ هیات مدیره مدرسه گفت آقای قدوسی برای مدیریت، بسیار قاطع و لایق است زیرا ایشان لر است. در این هنگام همۀ اعضاء هیأت مدیره به این مساله خندیدند زیرا از کلمه لر، استنباطی دیگر داشتند. شهید دکتر بهشتی فرمودند تعجب نکنید از این که گفتم ایشان لر است. جهت این مطلب، این است که ایشان اهل لرستان و اهل نهاوند است و لرها قاطع هستند». (تاریخچه مدرسۀ منتظریه حقانی، تألیف آیت الله دکتر حسین حقانی زنجانی، در پایگاه اینترنتی مدرسه حقانی قم)

2. نگارنده این یادداشت معتقد است که آیت الله العظمی بروجردی، فرصتی برای رسمیت بخشیدن به زبان لری بود؛ فرصتی که از دست رفت. اگر یک یا چند نوار صوتی ضبط شده از آیت الله بروجردی موجود بود که لهجه لری وی را - چنانکه در منابع تاریخی مکتوب مورد اشاره و تأکید قرار گفته – می شنیدیم و می شنیدند، شاید قدری از خشونت شفاهی در حق لرزبانان کاسته می شد. یا حداقل این بود که ما و بزرگترین مرجع تقلید شیعیان جهان در طول تاریخ، در این درد مشترک یعنی بر دوش کشیدن بار خشونت شفاهی علیه لرزبانها سهیم می شدیم.

3. ذکر این نکته خالی از لطف نیست که نگارنده یادداشت با یک واسطه از یکی از علمای اردبیل شنیدم که می گفت: «در محضر حضرت آیت الله بروجردی بودیم که یک طلبه ترک زبان به حضور رسید و مطلبی را مطرح کرد. آن طلبه آذری زبان فارسی را بسیار با زحمت و شکسته شکسته صحبت می کرد به طوری که درک معنای سخنش برای آیت الله بروجردی بسیار سخت بود. آیت الله بروجردی سعی در فهم کلام طلبه کرد و او هم چند بار سخن را تکرار کرد ولی نتوانست منظور خود را منتقل کند. صبر آیت الله بروجردی لبریز شد و فرمودند تو چه طلبه ای هستی که حرف زدن به زبان فارسی نمی دانی؟ طلبه هم بلافاصله جواب داد خودتان چه مرجع تقلیدی هستید که زبان ترکی را نمی دانید». تفسیر این خاطره، مجال دیگری می طلبد. سخن در این جا این است که تلاش برای نزدیک شدن به مردم و فهم زبان و مطالبات آنان، از وظایف افراد فرادست جامعه و حاکمیت است. جای آن دارد که مشابه سوال درست و به حقی که آن طلبه ترک از مرجع تقلید لر پرسید را ما نیز از کسانی که بر مقدرات ما مسلط اند بپرسیم

  1. این مطلب بخشی از ویژه نامه روز جهانی زبان مادری بود که دوم اسفند 1392 در نشریه لور به صورت کتاب الکترونیکی منتشر خواهد شد.

    نشریه فرهنگی و اجتماعی لور، از علاقمندان دعوت می کند در این ویژه نامه مشارکت کنند، همچنین از مطبوعات، سازمان های انتشاراتی و دیگر وبگاه ها برای بازنشر مطالب به صورت چاپی و... دعوت به همکاری می شود.

     

     

     

     

     

     

 

 

 

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 gلرزبان 1392-11-19 09:30
بسیار عالی بود چه تحقیق مستندی کلی لذت بردم متاسفانه توهین به زبان و لهجه مردم لر یک واقعیت انکارناپذیر شده است ولی ما مصمم و عاشق هویتمانیم و صحنه را ترک نمی کنین
 
 
#2 اردل بختياري 1392-11-20 00:55
با سلام و تشكر.
اميدوارم نظرات هم تبارهاي لر را در سايتهاي مختلف بيشتر ببينم
 
 
#3 لر ایلامی 1392-11-20 08:30
با سلام و شپاس
مطالب بسیار مفید بود و استفاده بردم-
اما من فکر می کنم این بحث تمسخر مربوط به آن دوره تاریخی نیست -شما مسایل و مشکلات حال را به گذشته برده اید-در آن دوره اگر بحث لهجه برای همه اقوام ایرانی بوده و شاید در بین برخی افراد خاص بواسطه شناخت عملکرد آنها بحثهای شخصی بوده باشد -در آن عصر نام ونشان لر چنان شیرین و با عظمت بوده که کسانی که می گفتند من لر هستم بایستی دلیل و مدرکی برای لر بودن خود نشان می دادند .دلیلی از شجاعت و پاکی و صداقت و کلام خوش -جمله قیافه شما به یک لر نمی خوره هنوز در گوش بزرگان ما تکرار می شود.
 
 
#4 یک لر یاسوجی 1392-11-25 08:49
من یک دندانپزشکم از لحظه شروع درس در کرمان با لهجه شیرین لری صحبت میکردم وبه همکلاسیهایم یاد میدادم با غرور افتخار هر وقت به من میکفتند لر با افتخار سرم بالا میکرفتم وهنوز در مطب با همان زبان صحبت میکنم وفارس زبانان با زبان فارسی اکر لری در مطبم هر چقدر فارسی صحبت کنه خودش با کلاس نشان دهد من لری صحبت میکنم اخرش تسلیم میشود با زبان مادریش صحبت میکند ها کاکا جان مهم فهمیدن همدیکر ودرک مشکلات با هر زبانی زیباست یاد دوستان ترک کرد عربم بخیر
 
 
#5 عماد جعفری پور 1392-11-27 00:05
رفع خستگی کنیم و از برنامه های تلویزیون مان چیزی هم یاد بگیریم، که می دانم توقع تقریبا زیاد و احتمالا تا حدی دست نیافتنی است!

- در این که این سریال با سوء نیت و به قصد تخریب ساخته شده، شخصا هیچ تردیدی ندارم. ولی نکته ای را میخواهم به عرض مسئولین صدا و سیما و تهیه کنندگان برسانم شاید اندکی به راه راست هدایت شان کند. بدانید و آگاه باشید که بزرگ ترین تفریح بختیاری ها در جمع های خانوادگی و نوروز و مراسمات مختلف، شاهنامه خوانی و مرور تاریخ است و شنیدن خاطرات ریش سفیدان. به همین خاطر واکنش ها به تخریب تان اینقدر سریع و فراگیر انجام شد.


عماد جعفری پور/ نویسنده وبلاگ کشور زمین

رامهرمز / 27 بهمن 1392
the-earth-country.blogfa.com/post/255
 
 
#6 محمد 1392-11-27 08:16
بدون تردید لرها از نیروهای تاثیرگذار در تحولات تاریخی ایران هستند و مانند هز نیروی تاثیرگذار دیگری در ایران مورد هجمه قرار گرفتهو می گیرد و متاسفانه ما خود از قابلیت ها و توانایی ها خود غافل هستیم.
 
 
#7 بختیاری 1392-11-27 12:33
ضمن احترام به مقام آن مرجع درگذشته بزرگوار و نویسنده این مقاله با پوزش عرض میکنم که اسناد تاریخی خلاف بعضی نظرات شما را گزارش می نمایند و آن بزرگوار مخالفت جدی و علنی با دربار نداشتند و به کار اصلی خودشان که مرجعیت جهان تشیع بود میپرداختند و دربار هم البته احترام ایشان را داشتند و در مراسم درگذشت ایشان که زمان دوری نیست و من بخوبی به یاد دارم دولت وقت سنگ تمام گذاشت . خداوند همه درگذشتگان را بیامرزاد و به ما انصاف عنایت فرماید .
 
 
#8 دهکردی 1392-12-03 23:11
درود به فرهیختگان لر چه علامه چه سکولار.
 
 
#9 رهدار 1392-12-10 11:25
دسمریزاد محسن خان عالی بی در واقع خود گونه ای از تبعیض قائل شدن.
 
 
#10 يك لرستاني 1393-01-03 20:23
قابل توجه برخي اصحاب رسانه:
افتخار ميكنم يك لر هستم. حيف آن لباس لري كه به تن شما شد...
 
 
#11 بابک 1393-01-09 13:18
هنوز بسیاری حتی از فرهیختگان و مردم اهل قلم ایران نمیدانند که بنیانگذاران تمدنهای کاسیتی - عیلامیان - هخامنشیان و ساسانیان مردمانی از کوهپایه های زاگرس بودند ..

هنوز بسیاری از ایشان نمیدانند عمده ترین واژه های اوستا و زبان پارسی باستان با گویشهای ( پهلوی غربی ) یعنی زبانهای لری و لکی و کردی سروده و گفته و نوشته شده اند !

هنوز بسیاری از ایشان نمیدانند که اسطوره ها و نمادها و آیین ها و حتی رسوم و سنن تاریخی و آیینی و هنر و صنعت و پوشاک و موسیقی و سور وسوگ ایران توسط مردمان این خطه پس از عبور از هزاره های سخت بدست ایشان رسانیده شده وگرنه از آن همه تنها همان شیر بی یال و دم و اشکم بر جای مانده بود .

هنوز بسیاری از ایشان نمیدانند که این لرها بودند که جهان آرا و زین الدین و همت را در دامان خود پروردند ....
 
 
#12 خیرآباد 1393-01-15 10:48
جناب حیدری
آفرین بر شما به خاطر نوشتار مستندی که در باب جفاهای رفته شده بر زبان لری ارایه کرده اید. به خوبی نشان داده اید که روند امروزین بی احترامی به لر و فرهنگ لر پیشینه تاریخی دارد و موضوعی است درخور تحقیق و تفحص جامع تر.
 
 
#13 a 1394-03-17 14:54
نوم خدا به آیت اله بروجردی که با اون عظمتش زبان لری رو فراموش نکرد.متاسفانه نمی دونم چرا خیلی از عالمان و دانشمندان لر این زبان شیرین را کنار میذارن
 
 
#14 فدای العظمی بروجردی 1394-07-16 14:31
درود بر آیت‌الله العظمی بروجردی بزرگترین مرجع تقلید شیعیان جهان که توانست شاگردی به نام روح الله الخمینی تربیت کند که بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران شود،
درود بر آیت‌الله العظمی بروجردی که انیشتین به او نامه می دهد و در مقابل بزرگی او حرفی برای گفتن ندارد.
درود بر آیت‌الله العظمی بروجردی که فرشته ها، خانه اش را آب و جارو می کردند و زمانی که می خواست به بیرون بیاید کفش هایش را جفت می کردند.
اما تعدادی نفهم به چنین شخصیت عالی مقامی توهین می کنند.
 
 
#15 لر ممسنی 1394-08-06 00:39
وقتی واکنشها بین علما نسبت به ایت ا... بروجردی چنین بوده
حالا که دید بقیه نسبت به لر بدتر شده از عوام مردم چه انتظاری هست
دقیقا برخورد ایت ا... بروجردی نسبت به توهین ها نمادی از مردم لر هست
 
 
#16 داود قنبری زلکی 1395-04-04 02:46
امیدوارم طریقه ی برخورد با هرزه زبانان رو از بزرگ مرد لر حضرت آیت الله بروجردی یاد بگیریم. شادی روحش الفاتحه مع الصلوات.
 
 
#17 انوس 1395-05-09 16:31
نامه تبریک کاشانی به سرلشکر زاهدی کودتاچی برعلیه مصدق در تاریخ ثبت شده است.
 
 
#18 لر زاده 1395-05-29 16:40
حسودان و کمبود دارها به آیت الله بروجردی، ناسزا می‌گفتند، چون نیرویی در برابر نیروی او نداشتند و ناسزا گویی تنها راه بیرون ریختن کمبودها و عقده هاست. به امید پیروزی ملت (14) میلیونی لرتبار ( لرستانی،لک ها،بختیاری، کهگیلویه وبویراحمدی وممسنی و لرهای شیرازی).