یکشنبه, 02 مهر 1396  

جدیدترین مطالب

جایگاه-قوم-لُر-بختیاری-و-درخت-تنومند-و-ریشه-دار-هویت-لُریاتی
  ابوالفضل بابادی شوراب/ بختیاری ها سال هاست است که از هویت عشایری و...
دالالا-اثری-نو-از-حسین-حسین-زاده-رهدار
   حسین حسین زاده رهدار /دالالا برای آموزش لالایی لری به مادران است تا...
توسعه-استان-قم-در-سایه-مظلومیت-الیگودرز
  نویدی خوش برای مردم استان قم که با شنیدنش بار دیگر زخم کهنه لرستان سر...
روز-پزشک-و-یادی-از-پزشک-افسانه-ای-لرستان
   رضا فرهادی / جریان زندگی، خصایص و مبارزات دکتر اعظمی شباهت کم نظیری با...
ایرج-خوانی،-نماد-درخشان-بومیابی-در-شعر-و-موسیقی-لرستان
   ابراهیم خدایی /نه فقط در مقام کلام و موسیقی که در بینش نیز ایرج شباهتی...
لرستان-و-شبح-امیر-احمدی
   دکتر روزبه کلانتری / چند روز پیش در خبرها آمده بود که لانۀ قدیمی...
حماسه-قلعه-گلاب-و-غریبانگی-دختران-لر
   حمید لطفی / در تاریخ همواره زنانی ستایش می شوند که پا به پای مردانشان...
پیام-معاون-پژوهش-مجمع-تشخیص-به-جشنواره-لری-تمدار-بیت
   علی رضایی میرقائد /عاون پژوهش مجمع تشخیص مصلحت نظام در پیامی به...
زاده-ی-تهران،-متولد-لرستان-گذری-کوتاه-بر-لرهای-هداوند-استان-تهران
   مهدی محرابی /تنها موردی که بین همه طوایف این ایل مشترک است، با افتخار...
از-رسمیت-بخشیدن-روی-کاغذ-تا-پاسداشت-واقعی-زبان-لکی
   علی باجلان / در جغرافیای لُر نشین از شمالی ترین نقاط آن یعنی کلهری و...
 

 
 

تلاش مشترک حسن‌خان فیلی و اسدخان بختیاروند / بازپس‌گیری قلمرو سنتی لرها در بین‌النهرین

 

اسدخان بختیاروند و حسن‌خان فيلي، شاهزاده دولتشاه را در این لشکرکشي همراهي کردند. سليمانيه، شهر زور، کرکوک و خانقين از عثمانی‌ها پس‌ گرفته شد، بعد از آن سپاه ایران متوجه بغداد و بصره شد ...

 

 


عراق و جای پای عثمانی/ صفحه 13 روزنامه ابتکار/  1394/10/14

در مروري کوتاه بر سير تحولات تاريخ منطقه مي بينيم پس از حمله افغانها به ايران و فروپاشي دولت صفوي، عثماني ها شهرهاي کنوني عراق، موصل، کرکوک و خانقين، را متصرف مي شوند و  کشتارهاي زيادي را در اين مناطق به راه مي اندازند، اما با ظهور نادر که در شکل گيري و تاسيس حکومت او قبايل کرد و لر غرب ايران نقش بنيادي داشتند موضوع شهرهاي مذکور و حمايت از مردم آن در اولويت قرار مي گيرد، شايد يکي از عمده دلايل پيوستن مردم غرب ايران به نادر نيز همين نگراني از وضعيت آنها در مقابل عثماني ها بوده است.

اسناد آرشيو خاندان هاي بختياري خبر از تعلق مناطق غربي به اين قوم و فتح چندباره شهرهاي مختلف عراق –خانقين- مندلي- موصل و کرکوک توسط قبايل لر مامور شده از جانب سپاه ايران دارد .

در کتاب تاريخ بختياري چهارلنگ کيانرسي در ذيل مرور ايلات لر سندي آمده است که در آن به اين موضوع اشاره دارد.: «عالي شان عزت نشان جناب ميرزا مهدي استرآبادي، معروض حضرتعالي است که مراسله ارساليه در سلخ شهر جمادي الاول1145عز وصول و اطلاع بر فتوحات متواتر لشکر دشمن شکن جهان آرا در کرکوک و موصل باعث فخر و سرسودن بسماگرديد....بحرجوشان و رعدخروشان روانه کرکوک گرديد، غازيان افشار و الوار ذوالقدربه قلعه داران يورش برده و آن گروه بي شکوه {روميه} را وادار به گريز و اجبار بفرار کردند.»

اين مناطق در دوران افشاريه به ثبات نسبي مي رسد اما پس از کشمکشهاي داخلي ايران در زمان تعيين جانشين نادر، عثماني ها بار ديگر به منطقه امروزين عراق لشکرکشي مي کنند احشام و مزارع قبايل شيعه عرب، لر و کرد منطقه کنوني عراق را مورد دستبرد قرار داده و به آزار و اذيت آنان مي پردازد، شهرهاي مذهبي را متصرف و با ايجاد ناامني عرصه تجارت را بر ايران مي بندند، در اين دوران نيز کريمخان زند ناگزير فرمان تصرف بصره را به واليان لرستان و قبايل بختياري مي دهد و يکي از نزديکان خود را به فرماندهي سپاه اعزامي برمي گزيند. اين بار نيز سپاه عثماني شکست مي خورد و تمامي مناطق کنوني جنوب عراق در تسلط ايران قرار مي گيرد.
سند: ......سلامي به محبت محشون و پيامي به مودت مقرون به جناب حسن خان علي بيک نظام الدوله دولت عليه در دار المومنين شوشتر آزآنجاييکه غازيان دريادل دشمن گسل جانکي و ماکاونددرمعارک حمله به روميه در مدينه بصره جزو جيوش بيشمار دشمن شکارو عساکر نصرت ماثر بوده و...درجان نثاري واخلاص جهت عبور جيوش دريا خروش ما از شط العرب فروگذار نکرده و پاي همت از ميدان مردانگي و جرئت پس نکشيدند و برمحاربين روميه و طايفه طاقيه ...سند آرشيوخانوادگي خاندانهاي بختياري(تاريخ بختياري- چهارلنگ و کيانرسي ص 189)

چند سال بعد با مرگ ناگهاني کريمخان وکشمکش هاي قدرت در شيراز حاکم ايراني بصره به پايتخت باز مي گردد و عثماني ها بار ديگر اين مناطق را عرصه تاخت و تاز خود قرار مي دهند. با قتل لطفعلي خان زند و به قدرت رسيدن آغامحمدخان قاجار، عثماني ها از اختلاف و کشمکش قبايل غرب ايران با حکومت قاجار سود بردند و بار ديگر اين مناطق را مورد دستبرد قرار دادند، بخش اعظمي از لرهاي غرب ايران هنوز در هواداري از خاندان زند با حکومت قاجار در کشمکش بودند، با مرگ آغامحمدخان و به قدرت رسيدن فتحعلشاه، قاجارها بر آن شدند تا سرنوشت کشمکشهاي داخلي را يکسره کنند، دولت قاجار لشکرکشي بزرگي به اصفهان انجام مي دهد و روستاها و طوايف لر بختياري اطراف اين شهر را نابود و آنها را تاکوه هاي بختياري به عقب مي راند در سال1227 در جريان جنگ کلنچي سپاه قاجار با استعانت از نيروهاي توپخانه فرانسوي به نبرد سرنوشت ساز خود با اسدخان بختياروند که هنوز در حمايت از زنديه بود رفت، قبايل لر به سرکردگي اسدخان بختياروند اگرچه با تحمل هزاران کشته به مواضع خود در کوه هاي بختياري عقب نشستند، اما همچنان در عدم تمکين به حکومت قاجار باقي ماندند.

فتحعليشاه حکم حکومت تسخير خوزستان، لرستان و عراقين را به فرزند خود دولتشاه داد، دولتشاه براي بازپس گيري قلمرو ايران در عراق امروزي ناگزير از همراه کردن قبايل لر و کرد بود، لذا براي يکسره کردن اين امر به لرستان و خوزستان لشکر کشيد، و دژملکان محل فرمانروايي اسدخان را محاصره کرد، اما با مشاهده مواضع بختياري ها دريافت که شکست ايشان ممکن نيست، لذا از در دوستي با بزرگان آنها در آمد و با تحريک احساسات مذهبي و ياداور شدن لشکرکشي عثماني ها به شهرهاي عراق و آزار و اذيت کردها و شيعيان اين منطقه خواستار مساعدت آنها به حکومت ايران و موکول کردن اختلافات لرها با حکومت مرکزي به زماني ديگر شد.

اسدخان بختياروند به نوشتن پيمان صلحي موقت با شاهزاده قاجار اقدام کرد، ايلخان بختياري و حسن خان فيلي والي لرستان*، شاهزاده دولتشاه را در لشکرکشي به عراق همراهي کردند و سليمانيه، شهر زور و کرکوک، خانقين را بازپس گرفتند، سپس متوجه بغداد و بصره شده، بخشي از سپاه ايران بصره را به تصرف در آورده اما در حاليکه شهر بغداد در محاصره سپاه ايران و آستانه تصرف قرار داشت، شاهزاده دولتشاه به بيماري سختي دچار شد.

حاکم بغداد (داوودپاشا) هراسان شد و با ميانجي کردن، علماي اثني عشر نجف نظير شيخ موسي نجفي خواستار ترک مخاصمه شد و سپاه ايران ناچار به صلحي ناپايدار تن داد. دولتشاه در بستر بيماري حسن خان فيلي و اسدخان بختياروندسران سپاه را - که مغضوب حکومت بودند و با عنايت به پيمان خود با شاهزاده قاجار را همراهي مي کردند ، احضار و آنها را پيش از مرگ خود مرخص کرد.

سند:........در منزل طاق گرا زحمت اسهال برضعف بدن بيفزود ناچار در آنجا رحل اقامت گزيد و دانست از اين مرض جان به سلامت نبرد، حسن خان فيلي و اسدخان بختياري را طلب کرد و فرمود: دور نباشد که چون من نباشم از اين لشکرگاه نتوانيد بيرون شد، اکنون که حشاشه اي (خردک رمقي) به جاي است طريق مامن خويش در پيش گيريد، شب سه شنبه 26صفر1237 هنگام سپيده دم رخت به ديار باقي کشيد. (مفتون دنبلي- تجزيةالاحرار و تسليةالابرار.)

با مرگ شاهزاده دولتشاه - که تاريخ از او به عنوان سرداري لايق ياد کرده- سپاه کرد و لر او به ديار خود بازگشتند، اين بار نيز مناطق عراقين در معرض تتاول عثماني ها باقي ماند و شرايط صلح شکننده حکومت ايران و عثماني پايدار نماند، اجراي معاهده ي صلح ايران و عثماني به عهده ي واليان لرستان فیلی وانهاده شد. و دولت ايران در گيرودار جنگ ايران و روس از شهرها و قبايل ايراني خود در عراقين غافل شد. و قبايل غرب ايران تنها ماندند، رفته رفته با پررنگ شدن انگليسي ها در اين مناطق که در پي منافع بازرگاني بودند، نفوذ عثماني ها و ايراني ها کمتر شد، کشف نفت در مناطق نفتخانه و شهر لرنشين خانقين، انگليسي ها را مصمم به ايراني زدايي بيشتر اين مناطق از عراق و تضعيف اقوام قدرتمند غرب ايران کرد، همزمان وقايع ديگري همچون تاسيس حکومت اسرايل، جنگ سرد، پان عربيسم و... پاي بيگانگان بيشتري را به عراق باز کرد.

**واليان لرستان فیلی از سال1006تا 1307خورشيدي به مدت سيصدسال مرزدار ايران و عثماني بودند که تجارت و امنيت مناطق غرب ايران و مناطقي از شرق عراق فعلي را به عهده داشتند، اين حکومت اولين بار توسط شاه عباس به عنوان خودمختاري وابسته به ايران به مرکزيت ايلام و خانقين تاسيس شد و از معروفترين حاکمان آن حسن خان و غلامرضاخان فيلي بودند. اين خاندان توسط رضا شاه برانداخته شد و سران آن بعضا مقيم عراق شدند.

 

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 علی موسوی 1393-10-14 17:57
درقرن های 16-17 به دلیل آزار واذیت عثمانی ها طوایف شیعه عرب جنوب بین النهرین به حکومت عثمانی در ایران پناهنده می شوند وصفویان آنها را در مراتع جنوب وغرب خوزستان که متعلق به عشیره های سگوند و بهداروند وکیونرسی چهارلنگ بودجای دادند و میان اعراب و خوانین بختیاری ولرفیلی قراردادهای عقد اخوت منعقدی می کنند هنوز در خوزستان بختیاری ها و عربها همدیگر را برادر صدامی زنندو بسیاری از شیوخ عرب مادر بختیاری دارند، ویا خوانین بختیاری همسر عرب داشتند. این ازدواجهای سیاسی برای رعایت حسن همجواری این اقوام منعقدشده است
 
 
#2 مجتبی 1393-10-15 11:53
سپاس فراوان
مطلب آموزنده ای بود
 
 
#3 لر 1393-11-09 12:05
از معدود مقالات خوب و جالب و البته کم طرفداری بود که من در این تارنما خواندم.

سپاس فراوان از نگارنده این نوشتار