جمعه, 08 ارديبهشت 1396  

جدیدترین مطالب

  مقاله " ایل لری کرمان " به قلم احد رستگار فرد عضو شورای نویسندگان نشریه...
بهتر-است-اول-خودمان-را-نقد-کنیم
   ابوالفضل بابادی شوراب /در فضای مجازی خواندم و دیدم که یکی از مجریان...
تاثیر-سبد-رای-محسن-رضایی-بر-انتخابات-96
  غلامعلی دهقان عضو شورای مرکزی و سخنگوی حزب اعتدال و توسعه...
بیانیه-کمیته-صیانت-از-آب-چهارمحال-و-بختیاری-در-پاسداشت-۲۸-فروردین
  کمیته صیانت از آب چهارمحال و بختیاری در پاسداشت ۲۸ فروردین 1393...
  مجری برنامه بر لُر بودن آقای بیرانوند تاکید دارداما شوربختانه فرزند...
هیچ؛-سهم-لرستان-و-قوم-لر-از-کتب-درسی
  کتاب مطالعات اجتماعی ششم دبستان چند سالی است که بدون کم و زیاد کردن...
معرفی-کتاب-شهر-های-تاریخی-لُرستان-فیلی
  معرفی اجمالی کتاب حاضر در سه فصل تنظیم شده است. در فصل نخست به کلیات...
بالاخر-روحانی-لرها-را-رویت-کرد
   حسین زمانیان / در دولت روحانی نیز بسان دولتهای پیشین هیچ گامی در جهت...
ریشه-یابی-اسامی-ایلات-لُر
  ابراهیم خدایی /وجود اسامی جانوری در ایل‌وندهای لرستان، مثل بسیاری از...
پاسخ-به-برخی-انتقادات-درباره-تاریخ-لُر-چراغ-راه-آینده
  شیخ جهانگیر محمودی /«هیچ سندیتی درمطالب مطروحه دراین گفتارنیست.»اما این...
 

 
 

تطورات فرهنگ و زبان مردم لُر؛ علل تاریخی جدا شدن مینجایی از لکی

 

مهدی محرابی /

زبان لکی گویای تاریخ و قدمت منطقه لرستان فیلی است و این زبان به نظر دست نخورده تر از دیگر زبان‌های لری اعم از مینجایی، بختیاری و . . . باقی مانده است و به نوعی حفظ آن حفظ تاریخ قوم لر است ...

 

مهدی محرابی، دو هفته نامه بیان لر: قوم لر در قدیم الایام در پهنه نسبتاً وسیعی از خاک ایران می‌زیسته است. مردم این قوم بزرگ حتی خود را بومیان اصلی این منطقه و کشور ایران می‌دانند. درست یا غلط بودن این قضیه مشخص نیست و به نظر این حرف فقط می‌تواند در حد یک نظریه باشد چون در طول تاریخ در بین اقوام و ملل مختلف تداخل نژادی به وجود آمده و کسی نمی‌تواند دقیقاً بگوید که مثلاً از قوم ماد بوده یا لولوبی، کاسیت و . . . ولی چیزی که هست این است که ما اکنون تبار خود را لر می‌دانیم و خود را لر می‌خوانیم (حالا با تفاوت‌هایی در گویش و زبان). مردمان لرتبار دارای زبان‌ها، گویش‌ها و لهجه‌های مختلفی هستند که بعضاً خیلی از آنها با زبان خود قادر به برقراری ارتباط با یک لرتبار دیگر نیستند، در حالی که هر دوی آنان خود را لر می‌دانند.

زبان لری در یک دید وسیع یک پیوستار زبانی ما بین کردی و فارسی است. واضح تر اینکه هر چقدر از مناطق شمالی لرتباران (مناطق لک نشین) به سمت جنوب حرکت می‌کنیم، زبان‌ها و گویش‌های لری به فارسی نزدیک تر می‌شوند.

در قدیم مناطق لرنشین به این دو بخش تقسیم میشدند: منطقه لر بزرگ و لر کوچک (فیلی)

لر بزرگ به صورت خلاصه مناطق بختیاری و بویراحمد و جنوب را شامل میشد و مناطق لرکوچک استان لرستان کنونی و قسمت‌هایی از استان‌های اطراف را شامل می‌شده است.

چطور این فاصله زبانی در بین لرتباران ایجاد شده است؟

شاید یکی از علل ایجاد فاصله زبانی بین مردم لر، همین دو تکه شدن سرزمینشان بوده است، شاید هم دلیل آن تجارت و یا دوستی با مناطق اطرافشان بوده است که موجب شده لر کوچک به سمت مناطق کردنشین و در قسمت‌های شرقی به سمت مناطق فارس نشین کشیده شود و لر بزرگ هم به خاطر نزدیکی با جنوب و مناطق فارس نشین استان‌های فارس و بوشهر کنونی به سمت فارسی تمایل پیدا کرده است.

نظریه‌ها در این مورد بسیار است و می‌طلبد که بیشتر در مورد آن گفتگو شود.

آیا دو زبان لکی و زبان مینجایی (خرم آبادی) یکی بوده اند؟

نکته جالبی که بین زبان‌های لری شمالی وجود دارد این است که وقتی کلمات اصیل آنها را ریشه یابی و پیدا می‌کنیم به نکته جالبی می‌رسیم. نکته جالب این است که بیشتر آن کلمات دارای یک ریشه هستند و از قضا اینکه آن کلمه اکنون فقط در بین لک زبانان استفاده می‌شود و در بین دیگر لرتباران بسیار کم کاربرد است و معمولاً واژه ای فارسی و یا بعضاً از لری بختیاری به جای آن بکار گرفته می‌شود!

استاد ایزد پناه نویسنده کتاب لغت نامه لکی، صراحتاً میزان کلمات مشترک بین لکی و مینجایی را حدود ۶۹% می‌داند!

اینجاست که باید از خودمان سوال کنیم که این اختلاف زبانی که اکنون به وجود آمده دلیلش چیست؟ و از کجا آغاز شده است؟

در این موضوع احتمالات زیادی وجود دارد ولی قوی ترین نظریه در این مورد می‌تواند این باشد که اگر به نقشه کشور نگاهی بیندازیم و بعد مناطقی را که گویش خرم آبادی (شامل لهجه‌های بالاگریوه، سیلاخور و . . .) در آن تکلم می‌شود را در آن مشخص کنیم به نکته ای جالب می‌رسیم.

متوجه می‌شویم که مناطقی که این گویش در آن رواج دارد به مانند یک خط از اندیمشک شروع می‌شود و بعد از عبور از پلدختر به خرم آباد می‌رسد و بعد وارد دشت سیلاخور شده و از آنجا به اراک و مرکز کشور می‌رسد (دقیقاً مانند جاده ای که در این منطقه است). از آن جالب تر این است که بدانیم تمامی‌جاده‌هایی که در حال حاضر در کشور وجود دارد از قدیم الایام وجود داشته و فقط با ورود وسایل نقلیه آن را تعریض و یا آسفالت کرده اند و یا اینکه اندکی جای جاده را تغییر داده اند و این یعنی اینکه تمام شهرهایی که به این زبان از لری صحبت می‌کنند همگی در طول یک خطی قرار دارند که در گذشته یکی از شاهراه‌های مهم منطقه بوده است و بالتبع مردم این منطقه با مردم سایر اقوام مخصوصاً فارس زبانان و حتی دیگر زبان‌های موجود در آن زمان ارتباط و برخورد داشته اند!

این جاده از اندیمشک تا سیلاخور حدود ۲۵۰ کیلومتر است که تمام مردم حول این محور به گویش مینجایی (خرم آبادی) صحبت می‌کنند و اگر از مسیر این جاده حدوداً ۲۰، ۳۰ کیلومتر (برخی جاها کمتر و برخی جاها بیشتر) به هر طرف که متمایل شویم، دیگر این گویش را نمی‌شنویم! به طور مثال اگر به سمت شمال حرکت کنیم لکی می‌شنویم و اگر به سمت جنوب جاده حرکت کنیم دیگر وارد منطقه بختیاری می‌شویم!

شاید این امر اثبات کننده نظریات کسانی باشد که اعتقاد دارند اساس لرستان و منطقه لرکوچک، لک است و در واقع لک را مخفف همان واژه لرکوچک می‌دانند. جالب است که بدانیم لک‌ها در تمام نقاط استان لرستان حضور دارند، حتی در مناطق بختیاری نشین این استان! البته عده ای از آنها کماکان به زبان لکی صحبت می‌کنند و عده ای به مینجایی و برخی دیگر هم به بختیاری.

به طور مثال طوایف بزرگ قائدرحمت (کارَمَت)،عاروان، یاراحمدی و . . . در دورود و یا سرلک و لک که از طوایف بسیار بزرگ شرق لرستان و مناطق ازنا و الیگودرز به حساب می‌آیند و . . .

با این تفاسیر شاید بتوان گفت که زبان لکی گویای تاریخ و قدمت منطقه لرکوچک (لرستان فیلی) است و این زبان به نظر دست نخورده تر از دیگر زبان‌های لری اعم از مینجایی، بختیاری و . . . باقی مانده است و به نوعی حفظ آن حفظ تاریخ قوم لر است.