دوشنبه, 03 مهر 1396  

جدیدترین مطالب

جایگاه-قوم-لُر-بختیاری-و-درخت-تنومند-و-ریشه-دار-هویت-لُریاتی
  ابوالفضل بابادی شوراب/ بختیاری ها سال هاست است که از هویت عشایری و...
دالالا-اثری-نو-از-حسین-حسین-زاده-رهدار
   حسین حسین زاده رهدار /دالالا برای آموزش لالایی لری به مادران است تا...
توسعه-استان-قم-در-سایه-مظلومیت-الیگودرز
  نویدی خوش برای مردم استان قم که با شنیدنش بار دیگر زخم کهنه لرستان سر...
روز-پزشک-و-یادی-از-پزشک-افسانه-ای-لرستان
   رضا فرهادی / جریان زندگی، خصایص و مبارزات دکتر اعظمی شباهت کم نظیری با...
ایرج-خوانی،-نماد-درخشان-بومیابی-در-شعر-و-موسیقی-لرستان
   ابراهیم خدایی /نه فقط در مقام کلام و موسیقی که در بینش نیز ایرج شباهتی...
لرستان-و-شبح-امیر-احمدی
   دکتر روزبه کلانتری / چند روز پیش در خبرها آمده بود که لانۀ قدیمی...
حماسه-قلعه-گلاب-و-غریبانگی-دختران-لر
   حمید لطفی / در تاریخ همواره زنانی ستایش می شوند که پا به پای مردانشان...
پیام-معاون-پژوهش-مجمع-تشخیص-به-جشنواره-لری-تمدار-بیت
   علی رضایی میرقائد /عاون پژوهش مجمع تشخیص مصلحت نظام در پیامی به...
زاده-ی-تهران،-متولد-لرستان-گذری-کوتاه-بر-لرهای-هداوند-استان-تهران
   مهدی محرابی /تنها موردی که بین همه طوایف این ایل مشترک است، با افتخار...
از-رسمیت-بخشیدن-روی-کاغذ-تا-پاسداشت-واقعی-زبان-لکی
   علی باجلان / در جغرافیای لُر نشین از شمالی ترین نقاط آن یعنی کلهری و...
 

 
 

تطورات فرهنگ و زبان مردم لُر؛ علل تاریخی جدا شدن مینجایی از لکی

 

مهدی محرابی /

زبان لکی گویای تاریخ و قدمت منطقه لرستان فیلی است و این زبان به نظر دست نخورده تر از دیگر زبان‌های لری اعم از مینجایی، بختیاری و . . . باقی مانده است و به نوعی حفظ آن حفظ تاریخ قوم لر است ...

 

مهدی محرابی، دو هفته نامه بیان لر: قوم لر در قدیم الایام در پهنه نسبتاً وسیعی از خاک ایران می‌زیسته است. مردم این قوم بزرگ حتی خود را بومیان اصلی این منطقه و کشور ایران می‌دانند. درست یا غلط بودن این قضیه مشخص نیست و به نظر این حرف فقط می‌تواند در حد یک نظریه باشد چون در طول تاریخ در بین اقوام و ملل مختلف تداخل نژادی به وجود آمده و کسی نمی‌تواند دقیقاً بگوید که مثلاً از قوم ماد بوده یا لولوبی، کاسیت و . . . ولی چیزی که هست این است که ما اکنون تبار خود را لر می‌دانیم و خود را لر می‌خوانیم (حالا با تفاوت‌هایی در گویش و زبان). مردمان لرتبار دارای زبان‌ها، گویش‌ها و لهجه‌های مختلفی هستند که بعضاً خیلی از آنها با زبان خود قادر به برقراری ارتباط با یک لرتبار دیگر نیستند، در حالی که هر دوی آنان خود را لر می‌دانند.

زبان لری در یک دید وسیع یک پیوستار زبانی ما بین کردی و فارسی است. واضح تر اینکه هر چقدر از مناطق شمالی لرتباران (مناطق لک نشین) به سمت جنوب حرکت می‌کنیم، زبان‌ها و گویش‌های لری به فارسی نزدیک تر می‌شوند.

در قدیم مناطق لرنشین به این دو بخش تقسیم میشدند: منطقه لر بزرگ و لر کوچک (فیلی)

لر بزرگ به صورت خلاصه مناطق بختیاری و بویراحمد و جنوب را شامل میشد و مناطق لرکوچک استان لرستان کنونی و قسمت‌هایی از استان‌های اطراف را شامل می‌شده است.

چطور این فاصله زبانی در بین لرتباران ایجاد شده است؟

شاید یکی از علل ایجاد فاصله زبانی بین مردم لر، همین دو تکه شدن سرزمینشان بوده است، شاید هم دلیل آن تجارت و یا دوستی با مناطق اطرافشان بوده است که موجب شده لر کوچک به سمت مناطق کردنشین و در قسمت‌های شرقی به سمت مناطق فارس نشین کشیده شود و لر بزرگ هم به خاطر نزدیکی با جنوب و مناطق فارس نشین استان‌های فارس و بوشهر کنونی به سمت فارسی تمایل پیدا کرده است.

نظریه‌ها در این مورد بسیار است و می‌طلبد که بیشتر در مورد آن گفتگو شود.

آیا دو زبان لکی و زبان مینجایی (خرم آبادی) یکی بوده اند؟

نکته جالبی که بین زبان‌های لری شمالی وجود دارد این است که وقتی کلمات اصیل آنها را ریشه یابی و پیدا می‌کنیم به نکته جالبی می‌رسیم. نکته جالب این است که بیشتر آن کلمات دارای یک ریشه هستند و از قضا اینکه آن کلمه اکنون فقط در بین لک زبانان استفاده می‌شود و در بین دیگر لرتباران بسیار کم کاربرد است و معمولاً واژه ای فارسی و یا بعضاً از لری بختیاری به جای آن بکار گرفته می‌شود!

استاد ایزد پناه نویسنده کتاب لغت نامه لکی، صراحتاً میزان کلمات مشترک بین لکی و مینجایی را حدود ۶۹% می‌داند!

اینجاست که باید از خودمان سوال کنیم که این اختلاف زبانی که اکنون به وجود آمده دلیلش چیست؟ و از کجا آغاز شده است؟

در این موضوع احتمالات زیادی وجود دارد ولی قوی ترین نظریه در این مورد می‌تواند این باشد که اگر به نقشه کشور نگاهی بیندازیم و بعد مناطقی را که گویش خرم آبادی (شامل لهجه‌های بالاگریوه، سیلاخور و . . .) در آن تکلم می‌شود را در آن مشخص کنیم به نکته ای جالب می‌رسیم.

متوجه می‌شویم که مناطقی که این گویش در آن رواج دارد به مانند یک خط از اندیمشک شروع می‌شود و بعد از عبور از پلدختر به خرم آباد می‌رسد و بعد وارد دشت سیلاخور شده و از آنجا به اراک و مرکز کشور می‌رسد (دقیقاً مانند جاده ای که در این منطقه است). از آن جالب تر این است که بدانیم تمامی‌جاده‌هایی که در حال حاضر در کشور وجود دارد از قدیم الایام وجود داشته و فقط با ورود وسایل نقلیه آن را تعریض و یا آسفالت کرده اند و یا اینکه اندکی جای جاده را تغییر داده اند و این یعنی اینکه تمام شهرهایی که به این زبان از لری صحبت می‌کنند همگی در طول یک خطی قرار دارند که در گذشته یکی از شاهراه‌های مهم منطقه بوده است و بالتبع مردم این منطقه با مردم سایر اقوام مخصوصاً فارس زبانان و حتی دیگر زبان‌های موجود در آن زمان ارتباط و برخورد داشته اند!

این جاده از اندیمشک تا سیلاخور حدود ۲۵۰ کیلومتر است که تمام مردم حول این محور به گویش مینجایی (خرم آبادی) صحبت می‌کنند و اگر از مسیر این جاده حدوداً ۲۰، ۳۰ کیلومتر (برخی جاها کمتر و برخی جاها بیشتر) به هر طرف که متمایل شویم، دیگر این گویش را نمی‌شنویم! به طور مثال اگر به سمت شمال حرکت کنیم لکی می‌شنویم و اگر به سمت جنوب جاده حرکت کنیم دیگر وارد منطقه بختیاری می‌شویم!

شاید این امر اثبات کننده نظریات کسانی باشد که اعتقاد دارند اساس لرستان و منطقه لرکوچک، لک است و در واقع لک را مخفف همان واژه لرکوچک می‌دانند. جالب است که بدانیم لک‌ها در تمام نقاط استان لرستان حضور دارند، حتی در مناطق بختیاری نشین این استان! البته عده ای از آنها کماکان به زبان لکی صحبت می‌کنند و عده ای به مینجایی و برخی دیگر هم به بختیاری.

به طور مثال طوایف بزرگ قائدرحمت (کارَمَت)،عاروان، یاراحمدی و . . . در دورود و یا سرلک و لک که از طوایف بسیار بزرگ شرق لرستان و مناطق ازنا و الیگودرز به حساب می‌آیند و . . .

با این تفاسیر شاید بتوان گفت که زبان لکی گویای تاریخ و قدمت منطقه لرکوچک (لرستان فیلی) است و این زبان به نظر دست نخورده تر از دیگر زبان‌های لری اعم از مینجایی، بختیاری و . . . باقی مانده است و به نوعی حفظ آن حفظ تاریخ قوم لر است.

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 لربختیاری هفت لنگ 1394-09-18 21:17
مخلص همه برادران لک هم هستیم.
 
 
#2 psk 1394-09-19 12:09
این چرت و پرتیا چیه گسترش میدید
 
 
#3 حسنوند 1394-09-21 10:05
ه سرقت رفتن هویت مردم لرفیلی و لک در سایه بی تحرکی کاربران لر:
تغییر مسیر و محتوای laki languageبه laki dialect و زیرمجموعه و لهجه کردی جنوبی ;
en.wikipedia.org/wiki/Laki_dialect
تحریف مسیر feyli language که در آن از انتساب هویتی مردم فیلی ایران و عراق سخن گفته شده بود به
South Kurdish dialect
با حذف و تحریف تعلقات و همبستگی های لری
 
 
#4 سینا 1394-09-24 13:47
سلام عزیزم وقتی مینویسی منبع ذکر کن... سرلک ها و لک ها بختیارین در اصل ( در گویش بختیاری لک به معنی شاخه است، که سرلک ها سرشاخه اون خاندان بودند و با این نام شناخته شدند.) هر گردی گردو نیست. هرچند ما هم لکی را جز لری می دانیم و زبان بختیاری و لکی اشتراکات زیادی دارد. اما دلیلی ندارد بدون منبع حرف بزنیم.
 
 
#5 م 1394-09-25 11:23
در مجموع مقاله خوبیست اما اینکه می فرمایید مینجاییها فقط در 30کیلومتر اطراف جاده از اراک تا اندیمشک هستند کاملا غلطه.حدس می زنم چون شما درودی هستید اطلاع زیادی از جغرافیای لرکوچک بخصوص غرب استان ندارید.مثلا در خود کوهدشت که طبیعتا شما ان را لکزبان محسوب می کند بزرگترین طوایف مثل امرایی سوری ضرونی رشنو و...لرزبان هستند
 
 
#6 احد رستگارفرد 1394-09-26 05:09
سلام.مطلب خوبی بود.دست مریزاد.البته در مورد رابطه جاده با گویش... همانگونه که بارها به مطرح کننده این نظریه عرض کرده ام، دلایل بسیاری بر رد آن وجود دارد؛از آنجمله وجود این گویش به صورت غالب در شهرهایی همچون دهلران،نهاوند و ... که از یک سو فاصله بسیاری با خط سیر جاده مذکور دارند؛ و از دیگر سو فاصله بسیاری با چنین جاده هایی بنحوی که میتوان گفت آنها شهرهای در بن بست بوده اند.
همچنین فراموش نشود که به علت وضعیت جغرافیایی و موارد دیگر لرستان کنونی تا همین 70 -80 سال پیش آنچنان محل تردد غیر لرها نبوده، تا بتوانند انچنان تاثیری بر زبان مردمان این منطقه بگذارند.
ضمنا به گواهی اشعار میرنوروز و برخی نامجایهای ذکر شده در منابع کهنتر این گویش گستره جغرافیایی مشخص و قدمتی بیش از 500 سال دارد.
بنظر بنده این ادله و مدارک دیگر این انگاره را قویا رد مینمایند.
موید باشید.
 
 
#7 علیرضا 1394-09-27 22:01
جالبه کارشناسانه وبدون تعصب حرف زده ما به اینجور مقالات نیاز داریم ؛ نه به حرفهای که پر از توهین وتعصب است
 
 
#8 م 1394-10-01 10:48
ادامه ی نظراتم را هم اقای رستگارفرد به نوعی بان کرده اند.مثلا ما در خود ماهیدشت کرمانشاه وحتی بدره عراق جمعیت مینجایی داریم.درماهیدشت زبانشان تغییر کرده ولی در عراق همچنان گویش خود را دارند.جاده هشتاد سال بیشتر نیست کشیده شده در حالیکه میرنوروز 4قرن پیش از مناظره اش با درخت بلوط در دهلران گفته.شوهانها بسیار بالاتر از لکزبانهای ایلام زندگی می کنند واز جاده ادعایی دورترند.جمعیت غالب مینجایی در کنگور بخصوص روستاهای بزرگی چون گودین و فش که مو به مو با خرم ابادی نمی زندگواه دیگری از قدمت وگستره ی کهن مینجاییت
 
 
#9 لرستانی 1394-10-02 20:14
بینید اشتراکات لغوی دو زبان از یک خانواده (ایرانی غربی ) که گویشوران آن ها در همسایگی یکدیگر به سر می برند با در نظر گرفتن آمیختگی کامل اقوام لر و لک جای شگفتی نیست .در حقیقت اگر جز این بود مایه تعجب ما بود .برخی واژه ها را لرها از لک ها یا لک ها از لرها به وام گرفته اند کثیری از واژگان مشترک هم به انگیزه ریشه واحد این زبان هاست .اما در بررسی خویشاوندی دو زبان اشتراکات لغوی اهمیت به مراتب کمتری دارد .قواعد صوتی و دستوری و ریشه واژگان در درجه اول اهمیت است .به ندرت دیده شده است که مثلا یک زبان صرف فعل ماضی نقلی یا بعید ،ضمیر دوم شخص جمع و .. را از زبان دیگری به وام گرفته باشد ولی این کاملا ممکن است که پارسی نو میان 25تا 40درصد واژگان عربی را بسته به موضوعات مختلف بپذیرد .اما درباره این مطلب که بسیار پرت است اگر بخواهیم مبسوطا سخن بداریم به درازا می انجامد ناگزیر به ذکر چند مورد ..
 
 
#10 لرستانی 1394-10-02 21:22
..به ذکر چند مورد بسنده می کنم که موید استقلال لری لرستانی از لکی و بختیاری و فارسی معیار است .
ضمیر دوم شخص جمع:

لکی :هومه
لری:شما
بختیاری:ایسا
فارسی معیار :شما
توضیح این که ضمیر دوم شخص جمع در لری و فارسی معیار از پارسی میانه smahگرفته شده است و لری آن را از فارسی نو نگرفته است .

ماضی استمراری از فعل خوردن:
لکی :مه هواردم
لری لرستانی بالاگریوه:هردم
بختیاری :اخردم
فارسی معیار:می خوردم.
ملاحظه می شود که ماضی استمراری در لری لرستانی با حذف نشانه استمراری "می" هم از فارسی متمایز است هم از لکی و هم از بختیاری.

ماضی بعید از فعل خوردن:

لکی :هواردویم
لری لرستانی :هردمی
بختیاری:خرده بیدم
فارسی معیار:خورده بودم
شیوه ساخت ماضی بعید در لری لرستانی با فارسی و لکی و بختیاری متفاوت است .
 
 
#11 لرستانی 1394-10-02 21:37
ماضی بعید در لری لرستانی بر خلاف فارسی معیار به صورت زیر است :بن فعل +علامت گذشته +شناسه +i.یعنی نخست بن فعل سپس علامت گذشته ..
تفاوت ها در همین موارد خلاصه نمی شود .ما به جهت رعایت اختصار از ذکر موارد بیشتر و نیز از آوا نویسی و ..صرف نظر کردیم .مجموع مراتب فوق گواه آن است که محال است لری لرستانی که با خود فارسی معیار اختلافات دستوری ،آوایی و واژگانی دارد و جز از واژگان با لکی هم به همین میزان متفاوت است از تأثیرپذیری لکی از فارسی معیار پدید آمده باشد!!این پندار که لری لرستانی میانه ای از بختیاری و لکی است نیز همین قدر عامیانه است .باید گفت لری لرستانی در عین قدمت ، اصالت و استقلال با فارسی ،لکی ،بختیاری و..خویشاوند است .گو این که به ملاحظات زبان شناختی به فارسی و بختیاری نزدیک تر است .
 
 
#12 علی 1394-10-28 15:20
سلام من به عنوان یک لکزبان جدایی نمی بینم خواهشا دامن نزنید