چهارشنبه, 04 اسفند 1395  

جدیدترین مطالب

آموختن-زبان-مادری-هم،-«حق-مسلم-ماست»
    محسن کرامتی مقدم /۲۱ فوریه (۳ اسفند) از طرف سازمان یونسکو به عنوان...
شعری-به-مناسبت-روز-جهانی-زبان-مادری
   / رضا جهانی نهاوندیﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﯾﻮﻧﺴﮑﻮ ﺭﻭﺯ ۲۱ ﻓﻮﺭﯾﻪ ﺭﺍ ﺭﻭﺯ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ...
عرض-تسلیت-سایت-لور-به-همکار-محترممان-جناب-عبدالرضا-قاسمی-سردبیر-پایگاه-یافته
  کل من علیها فان و یبقی وجه ربک ذو الجلال و الاکرام  جناب آقای...
حق-خرم-آباد-و-حق-به-خرم-آباد
   / روزبه کلانتریبه عنوان لُری که در خارج از خرموئه (خرم‌آباد) و خارج از...
علیراست
  مهدی ویس­ کرمی/ نگاهی به منش و سبک زندگی هنرمندان مردمی مانند مرحوم...
یادداشتی-به-مناسبت-زادروز-استاد-ایرج-رحمانپور
   علی باجلان / اکنون شصت سال از عمرش می گذرد بزرگمردی که صدایش صدای...
شوراهای-شهر؛-نهادی-اجتماعی-یا-سیاسی-گزارشی-از-یک-بحث-تلگرامی
   مجتبی ترکارانی / موضوع بحث: شوراهای شهر؛ نهادی اجتماعی یا...
عیسی-قائدرحمت-به-سوگ-پدر-نشست
  نشریه فرهنگی اجتماعی لور /عیسی قائدرحمت نویسنده و پژوهشگر لُر شناس و...
بیانیه-کمیته-صیانت-از-آب-استان-چارمهال-و-بختیاری
برادر ارجمند جناب آقای مهندس چیت چیان، وزیر محترم نیروبا عدم حمایت از...
افتخارآفرینی-دانش‌آموزان-ملایری-در-مسابقات-نانو
  معاون آموزشی اداره آموزش و پرورش شهرستان ملایر از کسب چهار رتبه...
 

 
 

نگاهی به دسته بندی مناقشه بر انگیز زبانی در کتاب درسی جغرافیای استان ایلام

 

حسن رضا یوسفوند / 

زبانی که جدیدا به نام "کردی ایلامی" مطرح می شود ترکیبی از زبان های لکی و مینجایی است. این تقسیم بندی باید بر اساس واقعیات "لرستان فیلی" با محوریت تاریخی زبان لکی، اصلاح شود.

 

 

 

 نشریه فرهنگی و اجتماعی لور، دکتر حسن رضا یوسفوند: در کتاب درسی جغرافیای استان شناسی استان ایلام  زبان لکی را به عنوان  یک زیر مجموعه از گویش ها و لهجه های دیگر کردی قرار داده است، در این یاداشت   نگاهی انتقادی به این موضوع می شود، برای شناخت  بهتر و دقیقتر  و نشان دادن تفاوت های یک قوم یا منطقه یا کشور تقسیم بند های مختلفی صورت می گیرد رایج ترین  تقسیم بندی  همان بخش بندی جغرافیایی است  از قبیل شمالی یا  جنوبی و شرقی  یاغربی . حال اگر  بخواهیم اجزا و عناصر یک قوم را نشان دهیم دیگر تقسیم بندی  که از طریق جغرافیا  تمایز ها را نشان دهند صحیح به نظر نمی رسد  بلکه باید بر عناصر هویتی دیگری که   تفاوت ها را  بهتر نشان دهد تمرکز کنیم  زیرا باید جنس تقسیم بندی از یک نوع باشد عدم توجه به این تقسیم  بندی ها باعث آشفتگی بیشتر می شود.

 

تقسیم بندی ادعایی کتاب درسی "جغرافیای استان" ایلام!

 

دست اندرکاران آموزش پرورش ایلام  اگر می خواهند تقسیم بندی درستی از زبان های قوم کرد ارایه دهند  نمی شود   کردی جنوبی را در کنار سورانی ، کرمانجی ، هورامی بیاورند، زیرا اطلاق جنوب به بعد جغرافیای اشاره دارد و  هورامی ،سورانی، کرمانجی  به بعد قومی و گویشی زبان مربوط است، این نوع تقسیم بندی در کنار هم به مانند یک وصله ناجور است که هم بر بعد جغرافیا تاکید هم بر بعد قومیت واین دو مقوله بسیار متفاوت از هم هستند.

به عنوان مثال در  کرمانشاه  گونه های زبانی  سورانی  و لکی (با زیر مجموعه هایش از قبیل کلهری  ..) در کنار هم هستند، ازسوی دیگر هویت واحد ی به نام  کردی جنوبی وجود ندارد که لکی در آن جای بگیرد؛ یا هویتی به نام هویت گروسی وجود ندارد  زیرا این هویت تشکیل شده از گروهای لک  و مینجایی،  بنابراین می توان گفت به کار بردن این عناصر تقسیم بندی باعث خلط موضوع و واگرایی بیشتر می شود، همچنین در مورد لکها  که یک قوم با هویت مشخص است  و زبان لکی که زبان آنان است  فقط در جنوب تکلم نمی شود  بلکه در نقاط دیگر ایران پراکنده اند و هر چند با دیگر گروه های قومی کُرد از قبیل سورانی ،هورامی ، کرمانجی  دارای اشتراکات فراوانی می باشند، اما عنوان اطلاق کردی جنوبی صحیح به نظر نمی رسد زیرا  جدا از تفاوت در قواعد و دستور  ، بسیاری از مردمان لک هم خود را کرد نمی دانند.

از طرف دیگر قراردادن زبان قوم  لک که از مجموعه  ایل های زیادی تشکیل شده  در کنار  ایلام واطلاق آن به نام «فیلی» از اشکالاتی دیگری است  که این تقسیم بندی دارد زیرا  از لحاظ تاریخی بخش اعظم سرزمین فیلی که به نام اتابکان لر و والیان لر بوده، فیلی نام داشته و تنها محدود کوچک ایلام  را شامل نمی شده است؛ بلکه بخش اعظم سرزمین  لکها و مینجایی (لرهای خرم آباد ) و  قسمت اعظم  کرمانشاه  جز جغرافیای فیلی بوده است.

اطلاق عنوان کرمانشاهی  باز هم از ایراداتی است که به این تقسیم بندی وارد است، زیرا این زبان امروزه کردی نیست بلکه فارسی کرمانشاهی است بنابراین می توان گفت یگانه زبانی که هم از لحاظ بعد جمعیتی و هم سرزمینی  در استانهای لرستان و کرمانشا عمومیت دارد زبان لکی است.

اگر اما و اگرهای فراوان و منطقی که در مورد کردی دانستن زبان لکی  وجود دارد را نادیده بگیریم و فرض را بر این بگیریم  زبان لکی در منظومه زبان کردی است،  باز هم این زبان نباید به عنوان زیر شاخه کردی جنوبی قرار بگیرد بلکه باید به عنوان یک گونه زبانی مستقل در کنار  زبان سورانی ، کرمانجی، هورامی  قرار بگیرد و دیگر لهجه ها از قبیل  ایلامی، کلهری، مهکی ...را لهجه های ازآن  در نظر بگیریم نه اینکه آنها را در کنار زبان لکی به عنوان یک زبان مادر قرار بدهیم.

همچنین معرفی  شهر و استان را به عنوان یک زبان از خطاهای دیگری این تقسیم بندی دارد زیرا شهرهویت خاص فرهنگی  قومی یازبان واحدی نیست که بتوان ازآن استنباط های قومی نمود، بلکه شهر مجموعه  ناهمگنی از ویژگیهای سیاسی،اجتماعی و فرهنگ های متفاوتی است  که گروه های انسانی مختلفی درآن ساکنند. شهر واحدی سیاسی است ازاین جهت که بامرکزیت یافتن یک مکان به عنوان نقطه شهری افرادی ازگروهها وقومیتها ومذاهب متفاوت و به دلایل مختلف به آنجا مهاجرت وساختارکالبدی اجتماعی شهرراتشکیل میدهند.در فرایند مهاجرت و اجبارها برای ساکن شدن در یک نقطه خاص، هرکدام گروه های قومی یا زبانی زودتر ازدیگران ساکن شده باشند خودرا بومی و زبان  و فرهنگ خود را به عنوان یک معیار  قرار می دهند؛ در چنین حالتی زودتر ساکنان در یک مکان  تفاوتهای طبیعی خود با دیگران را  نشان از برتری ذاتی خود می دانند حتی اگر از لحاظ تباری با جدید ساکنان و تاز واردان از یک تبار یا نیای مشترک باشند، در چنین حالتی قدیمتر ساکنان، دیگران را حتی دیگران هم فرهنگ خود  را متجاوز قلمداد می کنند و سعی دارند که رفتاروآداب ورسوم  خودرا که در بسیاری ازموارد مبتذلتر از تازه واردان است به آنها تحمیل نمایند دراین فرایند برخی ازمهاجرین هویت قدیم ساکنان را هم تبار خود را می پذیرند و برخی دیگرنمی پذیرند که قدیمی ترها  آنان را آماج اتهامات و علل نابسامانیهای شهری میدانند. نمونه مشخص این وضعیت را به صورت شدید در کرمانشاه و تا حدودی درخرم آباد شاهدهستیم  وعموما" هم به نادرست  برخی مهاجرین را در کرمانشاه  عامل نابسامانی اجتماعی از قبیل بیکاری، انحرافات اجتماعی .... می دانند، این درصورتی است اگرنگاهی به بعد هویتی  و قومیتی  ساکنان این شهربشود هویت فرهنگی غالب  و رایج در کرمانشاه لکی است بنابراین شکل گیری چنین وضعیتی باعث می شود که برخی از لکها خود را کرمانشاهی بدانند البته نه کرمانشاهی که بار شهری  و سکونتی دارد بلکه کرمانشاهی که به گونه یک هویتی فرهنگی و زبانی سر بر آورده و در برابرگونه های هویتی تشکیل دهند خود، قد علم نموده که در پی تخریب ریشه خود می باشد. اگر در کرمانشاه در این وضعیت فقط لک تازه وارد آماج حمله است اما در خرم آباد وضع تا حدودی هم بغرنج تر است  زیرا علاوه بر آن مکانیسمی که در کرمانشاه وجود دارد علاو بر تضاد  برخی با لک  و زبان لکی  این تضاد هم به شکل های مختلفی  با روستایی  و دیگر لهجه های لری از قبیل بالاگریوه ای یا تضاد به شکل بین شهری  بروجردی، الشتری، کوهدشتی .. وجود دارد. در این تضاد  ساکنین این شهر سه شهر یعنی کرمانشاه  و خرم آباد و ایلام که هویت آنان ترکیبی از هویت بالا گریوه ای (مینجایی) و لکی می باشد  خود را به عنوان یک هویت خاص مطرح  و از داشته های فرهنگی   دیگر گروها (لک و بالاگریوه ای) برای اصالت دادن به هویت جدید شهری خود که هویتی  مکانی ودارای بارفرهنگی خاصی نیست استفاده می کنند و آن را یا در تقابل یا در کنار هویت قدیمی نشأت گرفته از آن قرار می دهند.

در این رویه در تالیف کتاب استان شناسی استان ایلام  از همین منطق بیان شده برای دسته بندی زبانی استفاده شده است؛ زیرا زبان ایلامی به عنوان یک شاخه اصلی زبانی در کنار زبان لکی قرار نهاده شده است، البته اسامی مکان زیادی درایران وجود دارد که امروز بارومفهوم قومی به خود گرفته اند واین احتمال میرود که اسامی کوهها ودره ها ورودها ازقبیل زاگرس، البرز و...  یا شهرهای خرم آباد، کرمانشاه و ایلام درآینده تبدیل به هویتهای قومی فرهنگی خاصی شوند. اما با توجه به نکات گفته شده این امر هم اکنون رخ نداده است لذا نمی توان گویش ایلامی، کرمانشاهی و حتی خرم آبادی را به عنوان گویش خاص  فرهنگی فرض نمود  زیرا زبان این شهرها خود ترکیبی ازلکی و مینجایی می باشند.

اگرنگاهی به زبانی که جدیدا به نام "کردی ایلامی" مطرح می شود بکنیم  به روشنی مشخص است که این زبان ترکیبی اززبان لکی ومینجایی (بالاگریوه ای) است، یا گویش لری خرم آباد ترکیبی از لکی و مینجایی و بختیاری است. براین مبنا میتوان گفت زبان لکی زبان قومی است و این قومیت میتواند درشهرهای مختلف ساکن باشد. حال این شهرمی تواند کرمانشاه باشد، ایلام باشد یا خرم آباد یا هر نقطه ای دیگر ایران وجهان.  بنابراین با توجه به نکات گفته شده لازم است که اداره آموزش پرورش ایلام این اشتباه فاحش را با توجه به واقعیات منطقه و مخصوصا حوزه فرهنگی «لرستان فیلی» با محوریت تاریخی زبان لکی، اصلاح نماید.