یکشنبه, 02 مهر 1396  

جدیدترین مطالب

جایگاه-قوم-لُر-بختیاری-و-درخت-تنومند-و-ریشه-دار-هویت-لُریاتی
  ابوالفضل بابادی شوراب/ بختیاری ها سال هاست است که از هویت عشایری و...
دالالا-اثری-نو-از-حسین-حسین-زاده-رهدار
   حسین حسین زاده رهدار /دالالا برای آموزش لالایی لری به مادران است تا...
توسعه-استان-قم-در-سایه-مظلومیت-الیگودرز
  نویدی خوش برای مردم استان قم که با شنیدنش بار دیگر زخم کهنه لرستان سر...
روز-پزشک-و-یادی-از-پزشک-افسانه-ای-لرستان
   رضا فرهادی / جریان زندگی، خصایص و مبارزات دکتر اعظمی شباهت کم نظیری با...
ایرج-خوانی،-نماد-درخشان-بومیابی-در-شعر-و-موسیقی-لرستان
   ابراهیم خدایی /نه فقط در مقام کلام و موسیقی که در بینش نیز ایرج شباهتی...
لرستان-و-شبح-امیر-احمدی
   دکتر روزبه کلانتری / چند روز پیش در خبرها آمده بود که لانۀ قدیمی...
حماسه-قلعه-گلاب-و-غریبانگی-دختران-لر
   حمید لطفی / در تاریخ همواره زنانی ستایش می شوند که پا به پای مردانشان...
پیام-معاون-پژوهش-مجمع-تشخیص-به-جشنواره-لری-تمدار-بیت
   علی رضایی میرقائد /عاون پژوهش مجمع تشخیص مصلحت نظام در پیامی به...
زاده-ی-تهران،-متولد-لرستان-گذری-کوتاه-بر-لرهای-هداوند-استان-تهران
   مهدی محرابی /تنها موردی که بین همه طوایف این ایل مشترک است، با افتخار...
از-رسمیت-بخشیدن-روی-کاغذ-تا-پاسداشت-واقعی-زبان-لکی
   علی باجلان / در جغرافیای لُر نشین از شمالی ترین نقاط آن یعنی کلهری و...
 

 
 

ایرج خوانی، نماد درخشان بومیابی در شعر و موسیقی لرستان

 

 ابراهیم خدایی /
نه فقط در مقام کلام و موسیقی که در بینش نیز ایرج شباهتی با بیشتر هنرمندان محلّی لرستان ندارد، او مخاطب خویش را نه یک فرهنگ سنتی که یک «هویت قومی» مُدرن می داند.

برخی چنان تعریفی واپس گرایانه، ایستا و موزه پسند از هویت و هنر لرستان دارند که گویا هر گونه نوآوری و به روز رسانی در موسیقی، پوشاک، زبان و فرهنگ بومی این دیار گناهی کبیره است، در این صورت ایشان باید گناهکار ترین فرد معاصر لُر را ایرج رحمان­پور بدانند!

از همین رهگذر است که کمتر می­بینیم در آثار موفق ایرج اثری از موسیقی و شعر فولکلور و سنتی لری به چشم بیاید مگر آنکه خوانشی نو و فضائی بی­سابقه آن را احاطه کرده باشد، از «کله باد» و «قدم خیر» گرفته تا «کشکله شیرازی» و «بزرّان» و از کمانچه گرفته تا سرنا، ملودی­ها، اشعار و نغمه­های فولکلوریک لرستان در هنر ایرج نمودی شکوهمندانه دارد، خشت­های این بنای شکوهمند هرچند از همان آب و خاک درست شده­اند ولی دستان استاد معمار ساختمانی متفاوت از آنچه پیشتر با این ابزار می­ساخته­اند و می­شناخته­ایم آفریده است!

در زمینه موسیقی آثار ایرج خیلی کمتر تکرار گذشتگان است و وا عجبا! که از همین رهگذار برخی از وی انتقاد می­کنند حریم و قلمرو موسیقی محلی لرستان را پاس نداشته است! حال آنکه ویژگی بارز و برجسته ایرج همین نوآوری و گسترش و بازسازی است.

اگر فعالیت ها در عرصه فرهنگ بومی را دو گونه بوم­بانی و بوم­یابی بدانیم، سوزن بسیاری از فعالان فرهنگ بومی لُرستان بر «بومبانی» گیر کرده است. منظور از بوم­بانی تأکید بر حفظ سنت­ها، و ثبت و ضبط و تکرار عناصر فرهنگ و زبان بومی است، اما آیا تأکید افراطی بر «حفظ» و «عدم تغییر» در عصری که عصر تغییر است به معنی به نابودی کشاندن فرهنگ و هویت بومی لُر نیست؟ شقّ دیگر فعالیت در عرصه فرهنگ بومی همانا بومیابی است، منظور از بوم­یابی بازسازی، به­روزرسانی و ایجاد تغییرات هدفمند در میراث گذشتگان است.

فعالان فرهنگ بومی لرستان آن­قدر فرهنگ لغت نوشته­اند که کتابخانه­ها دیگر گنجایش آن­ها را ندارد، از هر گویش، شهر و کوی و برزن کسانی هستند که کارشان جمع کردن لغت و ثبت و ضبط فرهنگ گذشتگان بوده و هست و این البته کار پسندیده ایست اما آیا کسی نباید به فکر تولید واژگان جدید در این فرهنگ باشد؟ آیا کار ما فقط حفظ و تکرار دستاوردهای گذشتگان است؟

«ایرج» در مرام بومیابی­اش، هیچ­گاه ماموریت موسیقایی خود را تکرار و بازتکرار «کشلکه شیرازی» ندانسته است! علاوه بر نوآوری­های بی­شمار در عرصه موسیقی، در زمینه شعر نیز ایرج رحمان­پور آشکارا کوشیده است از قالب­ها و سنت­های لری فراتر رود، وزن­های هجائی و عروضی جدیدی وارد شعر کند و در نهایت بی­پروا قابلیت­های زبان­های لکی و مینجایی را برای سپیدسرایی بیازماید.

نه فقط در مقام کلام و موسیقی که در زمینه­ی بینش و جهان­بینی نیز ایرج شباهتی با بیشتر هنرمندان محلّی لرستان ندارد، او از معدود اهل ذوق و هنر لُر است که مخاطب خویش را نه یک فرهنگ سنتی و استانی و محلی که «یک قوم» و «هویت قومی» مُدرن می­داند.

همین است که باعث می­شود ایرج قلمرو واژگان شعر و هنر لرستان را از کوَر و گرین و هشتاد پهلی و شامیرزا و قدم خیر تا دنا و زردکوه و بختیاری و حسین پناهی گسترش دهد.

چی دنا افتاؤ بیر بهر کو وه يارو

چی گهر بسپار وه خاطر شُرّ بارو

چی گرین طاقت بیار برف نسارو

چی کؤِر بو وه پناه بچه میارو

سرزمينم،سرزمينم

کت کت انو نشينم..

فراتر از این، ایرج نه تنها یک هنرمند دردمند مردم لر به حساب می­رود بلکه نماد یک روشنفکر لریاتی است، ایرج نه فقط برای لرها که برای قربانیان زلزله­ی رودبار و فاجعه ی حلبچه و مصیبت بم می­سراید. در جای جای سروده­های رحمانپور با تکه­های اندیشه و شعر بر می­خوریم که پیوند وی با زمانه و ادبیات معاصر جهان به نمایش می گذارد.

گاه به نظر می رسد برخی سروده های وی آشکارا ترجمه­ی نمونه های ادبی جهانی به شمار می روند مثل این سروده ی وی؛

تنه مئ­نويسم تّنه مئ­نويسم/ وه ری سنگ وه ری چو وه مئن تنگه دَسِم / تنه مئ­نويسم/ ده چالی ؤ برزی دهِ کُه ؤ بیاؤو وه هرجا برسم/ تنه مئ­نويسم/ ده رهته ده مَنِّه ده بيئه ده نويئه/ ده خاؤ و بیاری/ تّنه مئ­نويسم

که با سروده­ی پل الوار شاعر نامور فرانسوی پهلو می­زند:

روي دفترهاي دبستانم/ روي سه پايه ام و روي درختان/ روي شن و روي برف/ نام تو را مي­نويسم/ بر پيكر سنگ دله و مهربانم/ بر گوشهاي افراشته اش/ بر پاهاي ناهموارش/ نام تو را مي­نويسم /../ ای آزادی

او خود برای زنده یاد لُر «حسین پناهی» می­سراید:

شاعر دلتنگ تنئا/ چو تر نيم سوز تژگا/ چقه­یا تِه/ پوقه­یاتِه/ سرئ که ازگل نشينه/ سرئ که اَسِر مئ­واره / دفتر انو نشين شعرئاتِه مئ­شناسم/ مه صداته مئ­شناسم..

در برخی سروده­ها رحمان­پور هم از نظر قالب و هم از نظر محتوا اصولا نشان می­دهد همراه با ایرج و ایرج خوانی هنر و ادبیات لر از مرز یک هنر محلی و فولکلوریک فراتر رفته است:

هؤار/ بیلا بگریوام/ ار جرنگه گالاگال دنیا بگریوام/ ؤیم کُتل­کو کَم بئ تاشا بگریوام/ بئ دَنگ/ بئ دُنگ/ کؤر کؤر هؤار/ گری گری هانای/ کشکو کشکو ناله/ سیمره سیمره فرياد/ اراز ار تینی مَنئ/ منگآن مَنن/ کشمات/ بئ دَنگ/ بئ دُنگ/ ار جرنگه گالاگال دنیا/ هرنگم هئ رئوار/ دخيلن/ نئ نئ/ پیا دنگ خوشئ/ کد­وانو برزه آؤائئ/ هاؤارم هوره کئ/ تاسیام

*اصطلاح «ایرج­ خوانی» پیشنهادی است که پیش از این «ولی یعقوبی» برای نام نهادن بر شیوه خاص ادبی و موسیقیائی ایرج رحمان­پور در مقاله­ای در نشریه سیمره ارائه داده است.

 *بومبانی: به معنی ممانعت از تغییر یا پاسبانی از فرهنگ بومی، قومیت و هویت، بومیابی: به معنی بازتعریف، بازسازی، بازیابی و به روز رسانی فرهنگ بومی، قومیت و هویت

بومبانی: به معنی ممانعت از تغییر یا پاسبانی از فرهنگ بومی، قومیت و هویت

بومیابی: به معنی بازتعریف، بازسازی، بازیابی و به روز رسانی فرهنگ بومی، قومیت و هویت

اضافه کردن نظر

نظرات خود را، حداکثر در 800 کاراکتر، به خط فارسی بنویسید. نظرات حداکثر ظرف 72 ساعت بازبینی می شوند و در صورت تایید و صلاح دید مدیریت سایت به نمایش در می آید.

کد امنیتی
تازه کردن

نظرات  

 
#1 بیرانوند 1396-06-05 14:02
سبک استاد رحمانپور درحال تغییر تدریجی است. اگر آینه اشک را با ایل بار (جدیدترین آلبوم ایشان) مقایسه کنید واضحاً مشخص است. حتی موضوع اشار موسیقیش درحال تغییر است. در ایل بار تمام توجه اصالت لری و لرستان و فرهنگ لری است. ایشان به زیبایی اشعار لکی را با مینجائی ترکیب میکند.